Elisabeth SmitOpinie

Onbekend maakt onbemind

Er wordt de laatste tijd druk gesproken over meer oefenruimte voor defensie. Defensie oefent veel om voorbereid te zijn voor hun taken:
Het eigen grondgebied (inclusief het Caraïbische deel van het Koninkrijk der Nederlanden) en dat van bondgenoten verdedigen; de internationale rechtsorde en stabiliteit beschermen en bevorderen en de overheid (bijvoorbeeld provincies en gemeenten) ondersteunen bij rechtshandhaving, rampenbestrijding en humanitaire hulp, nationaal en internationaal.

Op papier ziet het er goed uit. Er wordt druk overlegd met overheidsinstanties en lokaal is er overleg met de bewoners van de gebieden waar er druk geoefend wordt. Toch ging het deze week in het noorden van het land iets mis. Als ik de kranten mag geloven schrok een mevrouw zich dood door militairen die plotseling op haar oprit in Zeerijp aan het oefenen waren.
Nu kan een incident altijd voorkomen en dat zal ook vaker gebeuren naar mate er meer oefeningen van defensie in ons druk bevolkte land zijn. Laten we wel wezen, elke meter grond in Nederland heeft meerdere gebruikers. Boeren, bedrijven, bewoners, recreanten en defensie. Zie dat allemaal maar eens op elkaar af te stemmen. Toch is Defensie niet altijd even zichtbaar voor de meeste Nederlanders.

Er zal in de toekomst nog meer geoefend gaan worden. We trainen Oekraïense soldaten, we zijn in Bosnië aanwezig, we houden oefeningen met onze NATO-partners en we controleren op drugs in onze Caraïbische wateren. Dit is nog maar een kleine greep wat Defensie allemaal doet.


Meer lokaal was de inzet van defensie te zien bij de doorbraak van de dam in Maastricht. Met Chinooks werden grote netten met stenen nauwkeurig in de rivier gedeponeerd om het water te stoppen. Ook hielp de genie mee om de nooddam te bouwen.

De noodzaak voor Defensie om te oefenen is dus duidelijk. En de meeste Nederlanders zullen het hier ook eens zijn maar….
Onbekend maakt onbemind. De meeste Nederlanders hebben geen beeld bij ‘ons leger’. De opkomstplicht is er al jaren niet meer en bij Defensie is flink bezuinigd. Defensie is door onder andere deze maatregelen niet meer erg zichtbaar in de Nederlandse cultuur. Wij kennen geen korting voor veteranen in winkels. Wij zijn niet gewend aan het geluid van een (automatisch) geweer. De hoeveelheid vragen die ik als fotograaf krijg over of er met scherp geschoten wordt, is schrikbarend. Als de gemiddelde Nederlander (of journalist!) een Boxer ziet rijden denkt men dat er een tank over de weg gaat. Men schrikt. In een samenleving zonder wapencultuur en zonder defensiecultuur zijn een aantal militairen op de weg een schrikbeeld van oorlog. De beelden van de verschrikkingen in onder andere Oekraïne dragen daar natuurlijk aan bij.


Moeten we hier wat mee als samenleving? Volgens Minister Ollongren moet de hele samenleving voorbereid zijn op groot conflict. Onze Commandant der Strijdkrachten zei dat het is tijd voor een schokbestendige samenleving. Erg schokbestendig komt de mevrouw van het genoemde krantenartikel niet over. Aan het begin van oefening Steadfast Defender zei brigadegeneraal Maurice Timmermans “Dit is geen oefening maar oorlogsvoorbereiding“. Een groot conflict en oorlogsvoorbereiding is een eind verwijderd van de realiteit van een Nederlander die naar zijn of haar directe leefomgeving kijkt. De mensen willen een veilige wijk zonder inbraken, diefstal, steekpartijen, brandstichting in auto’s en al helemaal geen drugsdealers op de stoep.

En dan zijn er plotseling militairen in de straat aan het schieten. Er zullen ongetwijfeld informatieartikelen in de krant gezet zijn en de gemeente zal informatie over wat er ging gebeuren via hun kanalen echt gecommuniceerd hebben (aanname, feiten ontbreken vooralsnog) maar niet iedereen leest de vele informatie die door verschillende media naar hun toe geworpen wordt. De meeste flyers worden over het hoofd gezien of gaan direct de prullenbak in. En als je eenmaal geschrokken bent, komt een tip van hulzen inleveren bij het oud ijzer ook niet van pas, het gaat immers niet om geld. Het gaat erom dat mevrouw en de kinderen geen negatieve ervaringen zouden moeten hebben bij het zien van een aantal schietende Nederlandse militairen. Dat ze weten dat deze mensen oefenen voor hun veiligheid, dat er met ‘blanks ‘losse flodders’ geschoten wordt. Dat er echt niet op hun geschoten wordt. De kinderen zouden enthousiast na afloop naar de hulzen moeten rennen. Dat vergt een verandering in gedachten, een menu in je hoofd waarvan je weet wat er ongeveer gebeurt. Net zoals je naar een restaurant gaat en weet hoe dat in zijn werk gaat. De Nederlander moet weer een blueprint in zijn hoofd krijgen hoe defensie werkt.

Hoe laat je nu defensie zien zodat mensen er een beeld bij hebben? Elke eenheid heeft al mooie filmpjes op social media. Er was recentelijk een film in de bioscoop. Naar mijn idee staan deze dingen ver weg van de mensen. Het is de online wereld van computer spelletjes, dat is niet echt. Een aantal militairen met Colts en Minimi’s op je erf geeft toch iets meer lawaai, stof, kruitgeur en misschien een platgetrapte heg. Dit alles komt heel anders binnen dan een computerspelletje.


Toch is defensie al druk bezig om deze zichtbaarheid in de maatschappij te vergroten. Er wordt voorlichting gegeven op scholen. Bij de Bevo Seal oefening is er vaak een open dag. En deze initiatieven worden met open armen ontvangen. Wat zouden we er nog meer aan kunnen doen dan?
Laagdrempelige directe communicatie. Laat de folders verspreiden door militairen. Voorlichting door militairen, haal de gemeente-ambtenaar er tussen uit.
Overleg met de bewoners, geef ze desnoods ook een rol. Er is altijd wel een klein scenario te vinden. Al geef je ze alleen maar handvaten om niet te schrikken van het geluid van een geweer, richtlijnen om de oefening niet te verstoren.
Landmacht, Luchtmacht en Marine dagen terug. Uit onderzoek bleek dat deze dagen te weinig mensen opleverden die naar defensie gingen maar is er ooit over gedacht aan het bekend maakt wel bemind effect? In 2018 heb ik een “Wake Up Call” gefotografeerd in Dordrecht en ben meegereden met het konvooi. Fenneks, jeeps, Boxers, zomaar over de dijken en straten van Dordrecht. Wat mij nog t meeste bij staat was dat alle mensen uit hun huizen kwamen, kinderen die zwaaiden en mensen het eigenlijk heel leuk vonden.

Gedegen informatie zien te brengen. De Nederlander weet weinig van defensie. Als ik kijk naar de statistieken van onze website wordt er vaak gezocht op termen, voertuigen, afkortingen en uitdrukkingen. Mensen zijn blijkbaar wel actief op zoek naar informatie. En natuurlijk geven we die graag. Ook in het veld en in de stad!

Meer open dagen op kazernes. Waar komen die jongetjes terecht wanneer ze naar Defensie zouden willen? Er is meer bij Defensie dan een groepje mensen in uniform met geweren. De logistiek, de genie, de verbindelaars. Heel interessant, maak dit zichtbaar op de plaats zelf. Hoe slaapt een binnenslaper? Hoe werkt de keuken?


Er is vast nog veel meer te bedenken en natuurlijk ben ik natuurlijk vreselijk vooringenomen in mijn beeld want ik vind het prachtig om te zien hoe mens, machine, natuur en stedelijke gebieden samen gaan. Ik zie de teamspirit, de fysieke uitdagingen van het personeel en ik hou van de sarcastische humor van Paxenbelike die in z’n eentje meer mensen aan hett lachen maakt dan alleen het defensiepersoneel. Tip: neem dat arme geschrokken jochie en zijn moeder eens mee om dichtbij kijken.

De opinie-artikelen zijn op persoonlijke titel geschreven