Karel Doorman klasse (M-fregat)

De Karel Doormanklasse is een serie van oorspronkelijk acht fregatten van de Koninklijke Marine. Ze zijn ook bekend als het Multipurpose-fregat (M-fregat). De schepen zijn alle vernoemd naar Nederlandse zeeofficieren.

De marine heeft officieel nog 2 van deze schepen in dienst voor oppervlakteoorlogsvoering op zee en onderzeebootbestrijding. Ook kunnen de schepen zichzelf verdedigen tegen dreigingen vanuit de lucht.

 

Specificaties

• Waterverplaatsing: 3.300 ton
• Lengte: 122 meter
• Breedte: 14,4 meter
• Diepgang: 6,2 meter
• Snelheid: 29 knopen
• Voortstuwing:
  • 2 Rolls Royce (Spey 1A) gasturbines (33.800 pk totaal)
  • 2 Stork-Werkspoor diesels (9.790 pk totaal)
• Bemanning: 150-160
• Bewapening:
  • 76mm-kanon Oto Melara;
  • Harpoon-antischeepsraket (AGM-84);
  • Mark 46-torpedo’s;
  • Mark 48-verticaal lanceersysteem voor NATO Sea Sparrow Missiles (Rim 7-radargeleide luchtdoelraketten);
  • Goalkeeper-snelvuurkanon voor nabij verdediging;
  • NH90-maritieme gevechtshelikopter.

Bewapening

De multipurposefregatten hebben een uitgebreid wapenarsenaal. Dit om bijvoorbeeld vijandelijke schepen uit te schakelen en om zichzelf te verdedigen tegen uiteenlopende dreigingen vanuit de lucht. Het 76mm-snelvuurkanon op het voordek kan met verschillende soorten munitie voor een groot aantal taken worden ingezet. Van scheeps- en vliegtuigbestrijding tot het ondersteunen van landoperaties.

Vanuit het Mark 48-verticale lanceersysteem kunnen 16 NATO Sea Sparrow Missiles worden gelanceerd. Het lanceersysteem voor de radargeleide luchtdoelraketten bevindt zich aan de achterzijde naast het helikopterdek. Hiermee kunnen onder alle weersomstandigheden en tot grote hoogte vliegtuigen en antischeepsraketten worden uitgeschakeld.

De Harpoon-antischeepsraketten voor de middellange afstand worden verschoten vanuit 8 schuin geplaatste lanceerbuizen op het middenschip. Deze ‘fire and forget’-raketten vliegen naar een vooraf ingesteld gebied, om daar hun eigen radar in te schakelen en zelfstandig het doel aan te vallen. En dan zijn er nog de 4 lanceerbuizen voor Mark 46-torpedo’s die zowel vijandelijke oppervlakteschepen als onderzeeboten kunnen uitschakelen.

Tussentijdse modernisering

In 2010 startte het Instandhoudingsprogramma M-fregatten (IPM) dat de 2 resterende fregatten volledig inzetbaar maakt tot 2020, zowel op de oceaan als in de kustwateren én in het hoogste geweldsspectrum. Het IPM werd uitgevoerd met België waaraan 2 M-fregatten (de Karel Doorman en Willem van der Zaan) zijn verkocht. Installaties die niet langer voldeden qua milieueisen of operationele inzetbaarheid zijn vervangen.

Systemen

Voor de zelfverdediging hebben de fregatten een radarmisleidingssysteem dat ze minder goed zichtbaar maakt op de radar. De schepen zijn uitgerust met een onder water voortgesleepte hydrofoon. Deze is bestemd voor het opsporen van onderzeeboten. Het bestrijden van onderzeeboten is een belangrijke taak van de M-fregatten. Bij de M-fregatten is de bewaking en bediening van de mechanische systemen grotendeels geautomatiseerd. Onder normale omstandigheden vaart het schip met een onbemande machinekamer. De bediening vindt plaats door 1 persoon met behulp van een aantal beeldschermen.

Eigen ontwerp

Het ontwerp van de M-fregatten is in eigen beheer bij de Koninklijke Marine gemaakt in nauwe samenwerking met bouwwerf De Schelde in Vlissingen en ontwerpbureau Nevesbu. Bij het ontwerp zijn voor het eerst stealth-technieken toegepast, zoals de schuine wanden van het brugdeel. Verder is veel aandacht besteed aan de verzorging en de voorzieningen voor de opvarenden. Er is meer privacy en het comfort is sterk verbeterd.

Schepen Karel Doormanklasse

Hr. Ms. Karel Doorman werd als eerste M-fregat in gebruik genomen. De klasse telde 8 schepen, alle vernoemd naar bekende Nederlandse zeeofficieren. De overgebleven fregatten zijn:

• Zr. Ms. Van Speijk (F828, 1995 in dienst)
• Zr. Ms. Van Amstel (F831, 1993 in dienst)

Zr.Ms. Van Speijk ligt sinds de zomer van 2021 werkloos tegen de kant in de Nieuwe Haven. Niet omdat er op zee niets te doen is, maar vanwege “ernstig personeelstekort” zo schreef Defensie destijds. Het M-fregat wordt echter weer uit conservatie gehaald. De marine heeft vorig jaar bedrijven uit de marine-industrie benaderd om samen met de Directie Materiële Instandhouding (DMI) werkzaamheden uit te voeren om het schip weer geschikt voor zee te maken. Deze werkzaamheden moeten later in 2024 starten. Wanneer het schip weer naar zee kan, is nog niet bekendgemaakt. Daardoor is ook onduidelijk of dit schip daadwerkelijk een uitbreiding van de onderzeebootbestrijdingscapaciteit zal vormen of eigenlijk Zr.Ms. Van Amstel zal gaan vervangen.

De overige 6 M-fregatten zijn verkocht aan België, Chili en Portugal:

• Hr. Ms. Abraham van der Hulst, december 2005 overgedragen aan Chili (Almirante Blanco Encalada, FF 15);
• Hr. Ms. Karel Doorman (F827), maart 2007 overgedragen aan België (Leopold I, F930);
• Hr. Ms. Tjerk Hiddes, april 2007 overgedragen aan Chili (Almirante Riveros, FF 18);
• Hr. Ms. Willem van der Zaan, april 2008 overgedragen aan België (Louise-Marie, F931);
• Hr. Ms. Van Nes, januari 2009 overgedragen aan Portugal (Bartolomeu Dias, F333);
• Hr. Ms. Van Galen, januari  2010 overgedragen aan Portugal (Dom Francisco de Almeida, F334).

Vervanging

Het oorspronkelijke idee was de schepen te vervangen vanaf 2024 door geheel nieuwe fregatten. Het oudste Nederlandse schip is dan 31 jaar in dienst geweest. In 2018 werd al bekend dat Nederland en België samen gaan optrekken bij het vervangen van hun M-fregatten. Ieder land koopt twee schepen. De opdracht voor de bouw van de nieuwe fregatten is gegund aan Damen Schelde Naval Shipbuilding en Thales Nederland.

Pas in 2023 is er echt duidelijkheid: de order is geplaatst. Defensie laat 4 Anti Submarine Warfare (ASW) fregatten bouwen, 2 voor de Nederlandse en 2 voor de Belgische marine. Damen bouwt de schepen, Thales Nederland het geïntegreerde radar- en vuurleidingssysteem. Het eerste nieuwe fregat is voor de Koninklijke Marine en moet in 2029 inzetbaar zijn. Het tweede schip gaat een jaar later naar België. Beide resterende fregatten volgen in de jaren daarop voor respectievelijk Nederland en België.