MOB Complex Zwijnsbergen

Mobilisatiecomplex Bergen

Op de plek van het oude vliegveld Bergen in de provincie Noord-Holland, is in de Koude Oorlog een mobilisatiecomplex gebouwd. Op dit moment is een deel van het terrein in gebruik als Ecodorp Bergen, het andere deel wordt nog regelmatig gebruikt door Defensie.

Snelle gegevens

Adres: Groeneweg 14, 1861 PH Bergen (NH) / Kolonel Sneepweg 1, 1861 PJ Bergen
Coördinaten: 52°39’06.2″N 4°41’39.4″O (52.651727, 4.694289)
Soort complex: Magazijncomplex
Objectcode: 19A03
Perceelgrootte: 5 tot 20 hectare (wisselend per periode)
Netto oppervlakte: 7.500m2 (type B)

Locatie

Hieronder zie je de verschillende plattegronden van het complex, van 1950 tot 20191.

Oorspronkelijk gebruik

Vliegveld

Het militair vliegveld bij het Noord-Hollandse Bergen stamt uit 19372. Het had vanaf het begin te maken met grote drassigheid. De kosten om dit te verhelpen vond het ministerie van Defensie te hoog. Hierdoor konden de Fokker G.1’s van de 4e Jacht Vliegtuig Afdeling (4e JAVA) alleen starten vanaf het betonnen platform voor de hangars.

Op 10 mei 1940 raakten alle toestellen beschadigd bij een Duitse luchtaanval. Na de Nederlandse overgave begonnen de Duitsers met het herstel en de uitbreiding van het terrein. Naast vliegtuigopstelplaatsen bouwden ze onderkomens, legden wegen aan, verbeterden de landingsfaciliteiten en draineerden het terrein.
Aan het begin van de zomer van 1940 was het vliegveld klaar. De Duitsers stationeerden er de 9./JG 54. Deze eenheid beschikte over de Messerschmitt BF 109E. Na aankomst van de 7. en 8./JG 54 voerde de Gruppe de opgedragen operationele taken uit. Bijvoorbeeld luchtverdediging, kustbewaking en het escorteren van schepen of konvooien. Ook leek er een aantal jaren een ‘Dunkelnachtjagdkommando’ van het NJG 1 gestationeerd.

Van een permanente stationering was geen sprake. Bommenwerpers gebruikten het vliegveld soms als uitwijkbasis. Enkele dagen na D-day, op 10 juni 1944, richtten de Duitsers er zware vernielingen aan. Na de bevrijding is Bergen nooit meer als vliegveld gebruikt.

Mobilisatiecomplex

In de jaren ’50 is het vliegveld omgebouwd tot een mobilisatiecomplex met 10.000 m2 aan gebouwen (kantoor, loodsen voor vrachtwagens en bijgebouwen voor munitie en brandstoffen).

Op het complex stonden twee zware transport-compagnieën en enige genie-eenheden.

In 1970 ontstond het idee om op het complex een munitiedepot te bouwen. Zowel vanuit de NAVO-verplichting als vanwege het centraliseren van de vele kleinere munitiecomplexen in de provincie. Het complex zou rond de 100 magazijnen moeten krijgen. In 1972 ontstond er grote weerstand bij de lokale bevolking en politiek. Zelfs toen het complex werd verkleind naar 20 magazijnen. En ofschoon Provinciale Staten 10 jaar later besloot dat er geen bezwaar was tegen een munitiecomplex, is het complex er niet meer gekomen. Met de afwijzingen werd wel de kiem gelegd voor een nieuwe locatie. Eerst in de Flevopolder, later in Norg (Veenhuizen). Dat laatste complex is ook gerealiseerd.

Betrokken eenheden (1985)

Overzicht van de in 1985 op Bergen (NH) betrokken eenheden3:

  • Eerste Legerkorps (1 Lk)
    • 201 Geniegevechtsgroep (201 Gnggp)
      • 102 Geniebataljon
        Opkomst: Alkmaar | Opslag: Bergen (NH)
    • Legerkorps Logistiek Commando (LLC)
      • 102 Geneeskundige Groep (102 Gnkgp)
        • Staf en stafdetachement 101 Geneeskundig Bataljon
          Opkomst: Heemskerk | Opslag: Bergen (NH)
  • Nationaal Territoriaal Commando (NTC)
    • 305 Commandotroepenbataljon KCT
      Opkomst: Roosendaal, Egmond aan Zee, Boxtel, Zuidlaren | Opslag: Rucphen, Bergen (NH), Best, Oudemolen
    • 460 Geniegevechtsgroep (460 Gnggp)
      • 215 Pontondekliggerbrugcompagnie
        Opkomst: Alkmaar | Opslag: Bergen (NH)
    • Provinciaal Militair Commando/Garnizoenscommando Noord-Holland
      • 339 Infanteriebeveiligingscompagnie RVH
        Opkomst: Zwanenburg | Opslag: Bergen (NH)
      • 367 (Bergen) Peloton NATRES
        Opkomst: Bergen (NH) | Opslag: Bergen (NH)
      • 385 Zware Infanteriebeveiligingscompagnie RVH
        Opkomst: Oudorp | Opslag: Bergen (NH)

Beheerorganisatie complex

910 Vzgloc Bergen en later 330 Matlogpel.

Recente situatie

Het (grootste deel van het) complex is rond 2005 afgestoten als onderdeel van PrOMT (Project Ontwikkeling Militaire Terreinen). Hierbij is het complex in 2013 verkocht aan het Ecodorp Bergen4. Het eigendom van het terrein is ondergebracht in Ecodorp Steunstichting.

Van de oude hangars resteert weinig, de rails van de roldeuren in de betonplaten van het platforms zijn nog aanwezig. Enkele voormalige Duitse bunkers, plaatselijk bekend als het bunkerdorp en wegen herinnert nog aan de bezettingstijd. 

Op het terrein is er ook het Air Museum Vliegveld Bergen. Het museum bestaat uit twee bunkers: de commando bunker en een kleine bunker.

Het oorspronkelijke terrein was rond de 20 hectare groot. Een stuk van 4,5 hectare is nog langere tijd in gebruik geweest van door onder andere de Natres. Het is niet bekend of dit stuk terrein nog in bezit is van Defensie.

Meer informatie

  1. Kaarten en luchtfoto’s: https://www.topotijdreis.nl/ / https://www.kadaster.nl/ ↩︎
  2. Bergen | Vliegvelden tijdens de Tweede Wereldoorlog | Defensie.nl ↩︎
  3. Netherlands Armed Forces Order of Battle 1985 ↩︎
  4. Nieuw bod op MOB-complex | Noordhollands Dagblad ↩︎

Laatste aanpassing: 24 april 2026

HELP MEE! Met het onderzoek naar de de complexen uit de Koude Oorlog zoek ik soms een speld in een hooiberg. Die informatie is summier en kan zelfs (ondanks alle zorgvuldigheid) onjuist zijn. Dus: heb je informatie over een complex? Omdat je er bijvoorbeeld vroeger gewerkt hebt? Omdat je er in je diensttijd geplaatst was? Of omdat je het graag wilt delen? Stuur je informatie dan alsjeblieft naar [email protected]. Dank je wel.