Mobilisatiecomplex Schaarsbergen (Duivelsberg)

Bij de Oranjekazerne in Schaarsbergen ligt het mobilisatiecomplex Schaarsbergen (Duivelsberg). Het complex was in de jaren ’90 ook bekend als verzorgingsdependance Schaarsbergen.

Snelle gegevens

Adres: Clement van Maasdijklaan 5, 6816 TW Arnhem
Coördinaten: 52°01’20.4″N 5°54’14.3″E (52.022339, 5.903983)
Soort complex: Mobilisatiecomplex
Objectcode: 40B12
Perceelgrootte: 54,3 hectare
Netto oppervlakte: 14.000m² (type A)

Locatie

Hieronder zie je de verschillende plattegronden van het complex.

Oorspronkelijk gebruik Schaarsbergen

Betrokken eenheden (jaren ’50)

Op dit complex was al het rijdende materieel en alle verbindingsapparatuur van het 11Vbdbat ondergebracht.

Betrokken eenheden (1985)

Arnhem? Schaarsbergen? In het onderstaande overzicht (via Orbat85) wordt veelvuldig gesproken over Arnhem en Schaarsbergen als locatie. Of we hier ook het mobilisatiecomplex Schaarsbergen bedoelen, is niet geheel duidelijk. Zo zijn er aanwijzingen dat ook de LETS op complex Koningsweg Noord (nagenoeg tegenover de Oranjekazerne) een rol heeft gehad in de mobilisatie.

Eerste Legerkorps (1 Lk)
- Staf en Stafcompagnie 1 Divisie ”7 December” RLJ
  Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
- 11 Pantserinfanteriebrigade (11 Painfbrig)
  - Staf en stafcompagnie 11 Pantserinfanteriebrigade GRG
    Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
  - 12 Pantserinfanteriebataljon GRJ
    Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
  - 11 Afdeling Rijdende Artillerie (M109)
    Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
  - 11 Herstelcompanie Pantserinfanteriebrigade
    Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
- Groep Lichte Vliegtuigen (GPLV)
  - 302 Squadron Lichte Vliegtuigen (Alouette III)
    Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 101 Verbindingsgroep (101 Vbdgp)
  - 11 Verbindingsbataljon
    - Staf en stafdetachement 11 Verbindingsbataljon
      Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
    - 132 Rayonverbindingscompagnie
      Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
    - 133 Rayonverbindingscompagnie
      Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
- 101 Marechausseebataljon (101 Marbat)
  - 11 Marechaussee-eskadron
    Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
- 13 Pantserbrigade (13 Pabrig)
  - 49 Tankbataljon RHVS
    Opkomstlocatie: Rozendaal; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 1 Legerkorpsartillerie (1 Lka)
  - Staf en stafbatterij 101 Veldartilleriegroep
    Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem

Nationaal Logistiek Commando (NLC)
- 401 Verzorgingscommando
  Opkomstlocatie: Doorwerth; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 301 Squadron Lichte Vliegtuigen
  Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen

Koninklijke Marechaussee (KMAR)
- District Koninklijke Marechaussee Gelderland
  Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen
  - Aanvullingsdetachement District Koninklijke Marechaussee Gelderland
    Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen
- District Koninklijke Marechaussee KLu BRD
  Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem

Geneeskundig Commando Koninklijke Landmacht (GCKL)
- 783 Geneeskundige Groep (783 Gnkgp)
  - 681 Chirurgische Ploeg
    Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen
  - 686 Shockbehandelploeg
    Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen
  - 110 Militair Liaisondetachement Ziekenhuisgroep
    Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen
  - 111 Militair Liaisondetachement Ziekenhuisgroep
    Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen
  - 115 Militair Liaisondetachement Ziekenhuisgroep
    Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen

Provinciaal Militair Commando/Garnizoenscommando Gelderland (PMC/GC GLD)
- 426 Infanteriebeveiligingscompagnie Mobiel RVH
  Opkomstlocatie: Schaarsbergen; opslaglocatie: Arnhem
- 371 Infanteriebeveiligingscompagnie RVH
  Opkomstlocatie: Westervoort; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 384 Infanteriebeveiligingscompagnie RVH
  Opkomstlocatie: Zutphen; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 17 Compagniesstaf NATRES
  Opkomstlocatie: Arnhem; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 27 Compagniesstaf NATRES
  Opkomstlocatie: Nijmegen; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 312 (Nijmegen) Peloton NATRES
  Opkomstlocatie: Nijmegen; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 454 (Tiel) Peloton NATRES
  Opkomstlocatie: Tiel; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 455 (Stroe) Peloton NATRES
  Opkomstlocatie: Stroe; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 403 Gravendienstpeloton
  Opkomstlocatie: Harskamp; opslaglocatie: Schaarsbergen
- 457 Gravendienstpeloton
  Opkomstlocatie: Ede; opslaglocatie: Schaarsbergen
- : Kazernecommando Mobilisatiecomplex Schaarsbergen (Kazco Mobcplx Schaarsbergen)

1968: Wapendiefstal

Op oudejaarsavond 1968 heeft de politie een drietal mannen gearresteerd die even daarvoor 23 pistolen van het type Browning FN hadden gestolen. De drie hadden de bewaking van het kamp weten te omzeilen, klommen over een hek en vernielden een ruit van het gebouw. De inbraak werd kort daarna ontdekt door de schildwacht die de dienst over nam. Hij sloeg direct groot alarm. De auto van de dieven werd nog dezelfde avond door de politie klem gereden waarna de wapendieven zonder verzet konden worden aangehouden.

2002: Groot onderhoud

In 2002 is er groot onderhoud gepleegd aan de loodsen L2, L3, L4, L7 en L9 tot en met L21. De hoofdaannemer van deze verbouwing was Hofstra Bouw en Onderhoud.

2009: Gebruik biocide en bedrijfshal

Loods L4 heeft in 2009 per publicatie in de Staatscourant Nr. 11098 toestemming gekregen om gebruikt te worden voor het impregneren van kleding met permethrin. Het gaat dan om uniformen voor militairen die uitgezonden worden naar het buitenland.

In september 2009 heeft de Dienst Vastgoed Defensie een aanbesteding gestart voor de bouw van een bedrijfshal voor 11 Bevoorradingscompagnie (11 Bevocie). In de bedrijfshal zijn kantoren, personeelsruimtes en opslagruimtes en een onderhoudsruimte voor voertuigen. Het kantoordeel is 1042m², de ruimte voor installatietechniek 109m² en voor de overige functies is 2143m² berekend. De aanbesteding werd gewonnen door Ter Steege Bouw Vastgoed.

2014: Foto’s Wim den Dunnen

Verschillende varianten van de YA-4442 en een WLS.

2017: Verbouwing

Medio 2017 zijn er door PHB Bouwbedrijf uit Deventer een aantal verbouwing uitgevoerd.

Interne verbouwing van een viertal loodsen (waaronder L8 en L9), constructief en compleet voorzien van nieuwe installaties, en realisatie van nieuwe kantoorruimten.
In de loodsen zijn nieuwe coatingvloeren aangebracht.
Op het terrein zijn nieuwe overkappingen geplaatst met afrasteringshekwerken. Het terrein is bovendien voorzien van nieuwe terreininstallaties.

2018: Toiletten

In 2018 worden er door de Staatsecretaris van Defensie vragen beantwoord over de legionellabesmetting op de Oranjekazerne. Bij de beantwoording van de vragen komt ook de sanitaire situatie op Duivelsberg aan de orde.

Vraag 3
Bent u ook bekend met de berichten dat er al ruim een jaar geen werkzame toiletten en douches zijn op de werkplekken en dat militairen aangewezen zijn op een mobiel toilet? Zo nee, kunt u deze berichten bevestigen? Zo ja, hoe heeft deze situatie kunnen ontstaan?
Antwoord 3
Het voormalige mobilisatiecomplex (MC) Duivelsberg is onderdeel van de locatie Schaarsbergen. In sommige gebouwen van dit complex zijn geen sanitaire voorzieningen. De toiletten die er wel zijn in het complex zijn buiten gebruik, omdat ze niet voldoen aan de regelgeving. Inmiddels worden deze gebouwen intensiever gebruikt, ook voor kantoorfuncties. Door de gewijzigde bedrijfsvoering is er nu wel behoefte aan goed werkend sanitair in het gebouw. Daarvoor is opdracht gegeven aan het RVB. In afwachting van dit nieuwe sanitair kan gebruik gemaakt worden van toiletten elders op de locatie of van een tijdelijke voorziening in de vorm van enkele DIXI’s. Om deze situatie te verbeteren tot de structurele oplossing is gerealiseerd, wordt volgende week in opdracht van het RVB gestart met het plaatsen van een mobiele sanitaire unit met betere voorzieningen.

2019/2021: Strategische kernvoorraad

Sinds 2019 maakt het complex Duivelsberg deel uit van de strategische kernvoorraad van de defensiegebouwen. Dit is opgenomen in het Strategisch Vastgoedplan / IBO: “Een Defensielocatie in eigendom van Defensie en binnen de Nederlandse grenzen behoort tot de strategische kernvoorraad wanneer het aan een of meerdere van onderstaande voorwaarden voldoet:

Uniciteit van de locatie als het gaat om beschikbaarheid, aanwezigheid van alternatieven, de complexiteit van een vervanging of de acceptatie van de omgeving van het bestaand gebruik op de locatie;
De toegevoegde waarde voor het primaire proces in de zin van operatien, opleidingen of logistiek;
De vervangingswaarde is groter dan M€ 400;
Maatschappelijk draagvlak voor behoud van de locatie i.c. politieke gevoeligheid bij afstoten;
Potentie voor het creëren van strategische ontwikkelruimte.”

Het complex Duivelsberg maakt deel uit van de Cluster 4, Arnhem/Schaarsbergen. Onder dit cluster vallen het complex Klein Heidekamp, de Oranjekazerne, complex Duivelsberg, complex Groot Heidekamp en MLT Deelen.

Recente situatie

Het complex Duivelsberg is nog in gebruik. Het bestaat uit 28 opslagloodsen. In het midden van het terrein zijn er 12 munitieloodsen (die niet meer als zodanig in gebruik zijn).

Situatie oktober 2021

Dankzij de welwillende medewerking van 11LMB zijn we in staat geweest het huidige complex te bezoeken en te fotograferen.

Gebouwnummers

Van een groot aantal gebouwen zijn de officiële nummers bekend. Deze zijn in de bovenstaande kaart opgenomen. Er is een klein verschil met hoe de nummers op de gebouwen weergegeven worden: oude markeringen met verf en nieuwere kunststof bordjes. Inhoudelijk komen de nummers overeen.
Van een aantal loodsen en gebouwtjes is de nummering en het gebruik (ons) nog onbekend. Deze gebouwen zijn in de plattegrond aangegeven met een kleinere letter L of een vraagteken.

De huidige letter in de gebouwnummers hebben geen relatie met de oudere betekenis. De meeste loodsen lijken tegenwoordig als algemene loods of werkplaats in gebruik. Vanwege de operationele veiligheid zijn de loodsen niet van binnen gefotografeerd.

Wachtgebouw

Bij binnenkomst van het complex vinden we direct het oude wachtgebouw. Het gebouw is nu in gebruik door de 240 Dienstencompagnie, 3 OPCAT Peloton.

Loodsen T1 tot en met T4

Aan de westzijde liggen een viertal tanks-opslagloodsen, T1 tot en met T4. Kenmerkend zijn de grote deuren aan de kopse zijde van het gebouw. Dit in tegenstelling tot de loodsen op andere complexen waarbij juist de toegang om praktische redenen aan de zijkant is uitgevoerd.
T1 en T2 lijken nog de oorspronkelijke vouwdeuren te hebben. Bij T3 en T4 zijn de deuren gemoderniseerd met sectionaaldeuren. Sommige gebouwen hebben aan de zijkant twee sectionaaldeuren.

Loodsen L18 tot en met L21

In het zuiden van het complex liggen vier loodsen, L18 tot en met L21. Door hun ligging lijkt dit deel van het complex er later bijgebouwd. Dit is echter niet zo. Op de plattegronden van 1958 vinden we op deze plek al loodsen. L18 tot en met L21 zijn wel in de loop van de tijd gemoderniseerd.

Loodsen L14 tot en met L17

Aan de oostzijde van het complex vinden we de loodsen L14 tot en met L17. Met hun achterzijde liggen ze tegen de tankbaan / testbaan. En ook hier zijn het weer de gemoderniseerde loodsen. Naast loods L17 is er een kleine gasopslag. Tussen L16 en L17 is er een grotere parkeerplaats.

Onderhoudsgebouw L22

Gebouw L22 heet in termen van de MOB-complexen het onderhoudsgebouw. In plaats van een O-nummer heeft het gebouw een nummer in de L-reeks.
Het gebouw heet de ‘Kromhouthal’ en is in gebruik bij de School Techniek en Logistiek van Leerbedrijf Midden. Om het gebouw vinden we wat nieuwere bijgebouwtjes zoals fietsenstallingen en een plek voor afvalcontainers.

Loodsen L4 tot en met L12

Aan de noordzijde vinden we de loodsen L4 tot en met L12. Hoe in dit gebied de precieze nummering is, is niet vanzelfsprekend te herleiden: 13 loodsen terwijl de reeks er negen nummers telt.
L4, L5 en L7 hebben een afwijzende bouwstijl met vierkante betonelementen. L7 lijkt ook tegenwoordig meer een onderhoudsgebouw. Het gebouw is in gebruik door het Materieellogistiek Commando Land, 300 Matlogcie, 302 Matlogpel locatie Schaarsbergen.

Munitieopslag

Centraal op het terrein vinden we een twaalftal munitieloodsen. Deze worden tegenwoordig niet meer voor de opslag van munitie gebruikt.

M1 tot en met M6 aan de westzijde.

M7 tot en met M12 aan de oostzijde.

Wasplaats

Het complex Schaarsbergen kent één traditionele wasplaats.

Transformatorhuis

Het complex heeft één groot transformatorhuis.

Overige objecten

Naast loodsen vinden we de gebruikelijke objecten als telefoonzuilen en brandputten.
De tankbaan (remtestbaan, geheel aan de oostzijde) is door hekken afgescheiden van de rest van de wegen op het complex.

Voertuigen

En in het overzicht van het hedendaagse complex Schaarsbergen (Duivelsberg) eindigen we met een overzicht van de op de locatie aangetroffen militaire voertuigen.

Bronnen

Meer informatie

Laatste aanpassing: 28 oktober 2025

HELP MEE! Met het onderzoek naar de de complexen uit de Koude Oorlog zoek ik soms een speld in een hooiberg. Die informatie is summier en kan zelfs (ondanks alle zorgvuldigheid) onjuist zijn. Dus: heb je informatie over een complex? Omdat je er bijvoorbeeld vroeger gewerkt hebt? Omdat je er in je diensttijd geplaatst was? Of omdat je het graag wilt delen? Stuur je informatie dan alsjeblieft naar [email protected]. Dank je wel.