Prins Willem Alexanderkazerne
De Prins Willem Alexanderkazerne (PWA-kazerne) was de kazerne van het Nationaal Territoriaal Commando (NTC) en daarmee verantwoordelijk voor de MOB-complexen. Het complex wordt medio 2025 gesloopt, de NTC-bunker blijft voor een deel behouden.
Snelle gegevens
Adres: Groen van Prinsterersingel 44, 2805 TE Gouda
Coördinaten: 52°01’28.6″N 4°42’56.2″E (52.024607, 4.715616)
Soort complex: Kazerne met commandobunker
Perceelgrootte: 1,7 ha
Locatie
Hieronder zie je de verschillende plattegronden van het complex1. De rode rechthoek op de luchtfoto’s zijn de contouren van de bunker.
Oorspronkelijk gebruik
Tientallen jaren lang was de Prins Willem Alexanderkazerne aan de Goudse Groen van Prinsterersingel een discrete, maar cruciale schakel in de Nederlandse landsverdediging. Gebouwd tussen 1966 en 1968 aan de buitenrand van Gouda, en operationeel tot 2010, was dit complex veel meer dan een gewone legerplaats. Het herbergde een geavanceerde commandobunker die diep geworteld was in de strategische planning van de Koude Oorlog, een stille getuige van een tijdperk vol spanning en constante dreiging.
Bron: NIMH
De opening op 27 september 1968 markeerde de start van een belangrijke missie. De kazerne werd de thuisbasis van de Territoriaal Bevelhebber West en later het Nationaal Territoriaal Commando (NTC). Deze eenheden waren niet alleen verantwoordelijk voor de verdediging van het Nederlandse grondgebied – inclusief vitale objecten van de “Zeer Geheime Sleutelpuntenlijst” – maar speelden ook een sleutelrol in Host Nation Support: de ondersteuning van NAVO-bondgenoten die via Nederland opereren (en die we ook nu nog kennen in verschillende artikelen). Dit was essentieel, zeker omdat de Nederlandse troepen zelf steeds meer oostwaarts, richting het IJzeren Gordijn, werden ingezet als onderdeel van de voorwaartse verdediging van de NAVO.
Zenuwcentrum
Het meest tot de verbeelding sprekende deel van de kazerne was ongetwijfeld de grote commandobunker. Deze was oorspronkelijk overbouwd met een drielaags kantoorgebouw, dat in vredestijd als werkplek diende voor de staf. Bij oorlogsdreiging zou de leiding zich terugtrekken in de bunker, een constructie van 40 cm dik gewapend beton, ontworpen om bescherming te bieden tegen nucleaire, biologische en chemische (NBC) aanvallen. De bunker, berekend op ongeveer 370 personen, was een technologisch hoogstandje. Uniek was de dubbele compartimentering: twee grotendeels identieke, gespiegelde helften die onafhankelijk van elkaar konden functioneren, wat de overlevingskansen van het commando aanzienlijk vergrootte.
Bron: NIMH
Het strategische belang werd verder onderstreept door de wederzijdse back-upfunctie met de commandobunker Clingendael in Wassenaar, het oorlogshoofdkwartier van de Bevelhebber Landstrijdkrachten (BLS). Viel de ene uit, dan nam de andere het over. Communicatie was levensader; de kazerne beschikte over een uitgebreid netwerk van verbindingen. In 1979 werd daarvoor op het bunkerdak een ASCON-mast geplaatst, onderdeel van een ultramodern militair straalverbindingsnetwerk. De dreiging evolueerde, en de bunker ook. Tussen 1983 en 1984 werd het verbindingscentrum aan de oostzijde van de bunker voorzien van een Kooi van Faraday om de apparatuur te beschermen tegen de verwoestende effecten van een Elektromagnetische Puls, een direct gevolg van een kernexplosie. Met eigen generatoren, waterbronnen en luchtfiltersystemen kon de bunker minimaal twee weken autonoom opereren.
Van Koude Oorlog naar herinnering
Eind jaren ’80 werd naast de bunker een nieuw, apart kazernegebouw opgetrokken (operationeel in 1991). De oorspronkelijke bovenbouw op de bunker werd in 2006 gesloopt. Met het einde van de Koude Oorlog veranderde de defensiestrategie drastisch. In 2010 sloot de Prins Willem Alexanderkazerne definitief haar poorten.
Recente situatie
De gebouwen bleven na het vertrek van Defensie lange tijd leeg staan. Sommige delen hadden een tijdje een anti-kraak-bestemming. In een van de gebouwen heeft een school een tijdlang zijn onderkomen gehad.
Het complex wordt medio 2025 gesloopt en vervangen door woningbouw (complex De Kazerne). Hierin komen 222 woningen, een gezondheidscentrum en een buurtkamer. De NTC-bunker blijft voor een deel behouden, een deel in oorspronkelijke staat, en dit deel zal op termijn weer te bezichtigen zijn.
Mei 2025
Buitenzijde en kazerne binnenzijde
Binnenzijde bunker
Meer informatie
- Kaarten en luchtfoto’s: https://www.topotijdreis.nl/ / https://www.kadaster.nl/ ↩︎
Laatste aanpassing: 12 mei 2025
HELP MEE! Met het onderzoek naar de de complexen uit de Koude Oorlog zoek ik soms een speld in een hooiberg. Die informatie is summier en kan zelfs (ondanks alle zorgvuldigheid) onjuist zijn. Dus: heb je informatie over een complex? Omdat je er bijvoorbeeld vroeger gewerkt hebt? Omdat je er in je diensttijd geplaatst was? Of omdat je het graag wilt delen? Stuur je informatie dan alsjeblieft naar [email protected]. Dank je wel.