AH-64 Apache gevechtshelikopter

De Boeing AH-64 Apache is de gevechtshelikopter van de Koninklijke Luchtmacht en een van de meest gebruikte aanvalshelikopters ter wereld. Het toestel is ontworpen om gepantserde gronddoelen uit te schakelen, maar is dankzij een breed wapenpakket en geavanceerde sensorsystemen inzetbaar voor uiteenlopende gevechtstaken. Nederland gebruikt de Apache al sinds 1996 en vliegt momenteel met de modernste versie: de AH-64E, ook wel de ‘Echo’ of ‘Guardian’ genoemd.

Op de foto’s hieronder zie de huidige E-versie en de vroegere D-versie.

Specificaties

• Fabrikant: Boeing Defense, Space & Security, Mesa, Arizona (VS)
• Variant: AH-64E Apache Guardian (v6)
• Introductie: 2012 (VS); 2022 (NL)
• Lengte: 15,47 meter
• Breedte: 5,79 meter
• Hoogte: 3,92 meter
• Hoofdrotor: 4 composieten bladen, diameter 14,63 meter
• Staartrotor: 4 bladen, diameter 2,79 meter
• Motoren: 2 × General Electric T700-GE-701D
• Leeggewicht: ca. 5.662 kilogram
• Max. startgewicht: ca. 9.525 kilogram
• Kruissnelheid: ca. 254 km/u
• Maximumsnelheid: ca. 300 km/u
• Bereik: ca. 500 kilometer (ca. 3–3,5 uur vliegduur)
• Bewapening:
  • 30mm M230 Chain Gun (max. 1.200 patronen)
  • max. 16 AGM-114 Hellfire- en AGM-114L Longbow Hellfire-raketten
  • max. 76 Hydra 70-ongestuurde raketten
• Sensoren: MTADS, IHADSS, AN/APG-78 Longbow vuurleidingsradar (FCR)
• Bemanning: 2 (copiloot/gunner voor, piloot achter)
• Aantal: 28 (omgebouwd uit resterende AH-64D’s)
• In gebruik bij: Koninklijke Luchtmacht, Defensie Helikopter Commando, 301 squadron

Hoofdtaken

De Apache voert uiteenlopende taken uit:

• Bewapende verkenning: het waarnemen en identificeren van vijandelijke posities
• Bescherming van grondtroepen en transporthelikopters
• Uitschakelen van gepantserde doelen: tanks, artillerieopstellingen, commando- en radarposten
• Escorteren van konvooien
• Bewaking en afscherming van gebieden
• Samenwerking met en sturing van onbemande luchtvaartuigen (maar of Nederland dat al doet is niet bekend)

Ontwikkeling

Van AH-56 naar YAH-64

De Apache vindt zijn oorsprong in de vroege jaren zeventig. Het Amerikaanse leger had na de Vietnam-oorlog behoefte aan een snelle, goed bewapende aanvalshelikopter die tanks en gepantserde voertuigen kon uitschakelen. Na de annulering van het AH-56 Cheyenne-project in 1972 schreef het leger een nieuw ontwikkelingsprogramma uit: het Advanced Attack Helicopter (AAH)-programma.

Hughes Helicopters en Bell Helicopter werden in 1973 geselecteerd als finalisten. Elk bedrijf bouwde een prototype. Het Hughes-prototype, de YAH-64, maakte zijn eerste vlucht op 30 september 1975; de Bell YAH-63 vloog een dag later. In 1976 koos het Amerikaanse leger voor de YAH-64, mede omdat de vierbladsrotor robuuster was en beter bestand tegen gevechtsbeschadiging.

AH-64A: de eerste Apache

Na uitgebreide tests werd de AH-64A in 1982 goedgekeurd voor serieproductie. In 1983 rolde het eerste serietoestel van de productielijn in Mesa, Arizona. Het type werd in april 1986 formeel ingevoerd bij het Amerikaanse leger. Ondertussen had McDonnell Douglas in 1984 Hughes Helicopters overgenomen voor 470 miljoen dollar. Na de fusie van McDonnell Douglas met Boeing in 1997 is Boeing de fabrikant geworden.

AH-64D: de Longbow Apache

In augustus 1990 gaf de Amerikaanse Defensie Acquisition Board toestemming voor de ontwikkeling van een verbeterde versie: de AH-64D Apache Longbow. Het meest opvallende nieuwe kenmerk was de AN/APG-78 Longbow vuurleidingsradar, die boven op de rotormast werd gemonteerd. Deze millimetergolfradar kan tot 256 doelen tegelijk detecteren, classificeren en prioriteren. ook bij slecht zicht of slechte weersomstandigheden.

Het eerste AH-64D-prototype vloog op 15 april 1992. Serieproductie begon in 1995; de eerste productie-AH-64D werd in maart 1997 aan het Amerikaanse leger geleverd.

AH-64E: de Guardian

De AH-64E, ook wel Apache Guardian of Echo genoemd, is de modernste variant. Boeing ontving in 2012 goedkeuring voor volledige productie. De E-variant heeft sterkere motoren (T700-GE-701D), lichtere composieten rotorbladen en een verbeterde Longbow-radar. Nieuw zijn ook de integratie van Link 16-datalink, die real-time informatie-uitwisseling met andere platformen mogelijk maakt, zoals de mogelijkheid om onbemande luchtvaartuigen te besturen en hun beelden te ontvangen.

Eerste Apache Echo landt op Gilze-Rijen

Sensoren en doelzoeksystemen

Het hart van de Apache is het sensorpakket. De AH-64D introduceerde het TADS/PNVS-systeem: Target Acquisition and Designation System (TADS) gecombineerd met het Pilot Night Vision System (PNVS). Via het TADS zoekt en markeert de gunner doelen op zicht en met infrarood, waarna een laseraanwijzer het doel aanstraalt voor de Hellfire-raket. De AH-64E heeft een gemoderniseerde versie: het MTADS (Modernized TADS), met een hogere beeldresolutie en kleurendagtelevisiecamera.

Beide bemanningsleden dragen een IHADSS-helm: het Integrated Helmet and Display Sight System. Dit systeem projecteert beeld- en doelinformatie direct in het vizier van de vlieger. De gunner richt door zijn hoofd te draaien: sensoren en wapens volgen de beweging van de helm. Hierdoor kunnen doelen snel en intuïtief worden aangevallen zonder dat de vlieger voortdurend naar de cockpitinstrumenten hoeft te kijken.

De Longbow-radar (optioneel op de AH-64D, maar standaard op de AH-64E) kan in een paar seconden honderden vierkante kilometers scannen, tot 256 doelen tegelijk identificeren en de zestien meest urgente doelen markeren voor aanval. De Nederlandse AH-64D’s werden zonder deze radar geleverd; pas met de overgang naar de AH-64E kreeg Nederland de volledige Longbow-configuratie.

Bewapening

Het primaire wapen is het 30mm M230 Chain Gun-boordkanon, gemonteerd onder de neus en beweegbaar gekoppeld aan het IHADSS-systeem van de gunner. De maximale munitiehoeveelheid bedraagt 1.200 patronen, met een vuursnelheid van 625 patronen per minuut.

Onder de vier wapenpylonen aan de vleugelstompen hangen AGM-114 Hellfire-antitankraketten (maximaal 16) of pods met Hydra 70-ongestuurde raketten (maximaal 76). De oorspronkelijke semi-actief lasergeleide Hellfire werd met de AH-64D aangevuld met de AGM-114L Longbow Hellfire: een volledig autonome ‘fire and forget’-raket die zelf een doel zoekt via millimetergolfradar, zonder laserbegeleiding. Hierdoor kan de Apache doelen aanvallen vanachter dekking.

Zelfbescherming

De Apache combineert meerdere beschermingssystemen:

• Radardetectiesysteem: waarschuwt bij aanstraling door vijandelijke radar en kan chaff (dunne metaalreepjes) uitwerpen om het radarecho te verstoren.
• Laserwaarschuwingssysteem: signaleert wanneer een lasergeleid wapensysteem het toestel aanstraalt.
• AMASE-systeem: het Apache Modular Aircraft Survivability Equipment detecteert infraroodgeleide raketten en schiet flares af om hittezoekende raketten te misleiden.
• Cockpitpantsering: de bemanning zit achter Kevlar-composietpanelen; de cockpit is ontworpen om treffers van 23mm-munitie te weerstaan; er zit een scheidingswand tussen de beide cockpits zodat bij uitschakeling van één bemanningslid de ander kan doorvliegen.

De Apache in Nederlandse dienst

Aankoop en invoering

Vóór de komst van de Apache beschikte de Koninklijke Luchtmacht over de MBB Bo-105 (de Bölkow) als bewapende helikopters. De Bo-105 was lichter bewapend en niet ontworpen voor zware anti-tankoperaties.

Nederland evalueerde in 1994 drie types voor zijn nieuwe aanvalshelikopter: de AH-64 Apache, de Eurocopter Tiger en de Bell AH-1 SuperCobra. De AH-64D won de vergelijking. Op 24 mei 1995 tekende Nederland een contract voor 30 AH-64D-toestellen voor de Koninklijke Luchtmacht.

Om de periode tot de levering te overbruggen, leasete Nederland 12 AH-64A’s van het Amerikaanse leger. Deze toestellen arriveerden in 1996 op de trainingsbasis Fort Hood in Texas en in 1997 op Vliegbasis Gilze-Rijen. De levering van de AH-64D begon in mei 1998; het dertigste toestel werd in mei 2002 overgedragen. In februari 2001 vertrokken de laatste geleasede AH-64A’s terug naar de Verenigde Staten.

De Nederlandse AH-64D’s waren identiek aan de Amerikaanse uitvoering, maar kregen geen Longbow-radar: die werd in de bezuinigingen van de jaren negentig geschrapt. Wel hadden de toestellen Nederlandse radiouitrusting van Signaal (Thales). De registratienummers liepen van Q-01 tot Q-30.

Operationele inzet

Nederlandse Apaches zagen veelvuldig internationaal gebruik. In 1998 en 1999 namen toestellen deel aan de Stabilization Force (SFOR) in voormalig Joegoslavië, gevlogen vanuit Tuzla. In 2001 stonden zes Apaches in Djibouti als luchtsteun voor de UNMEE-vredesmacht in Ethiopië en Eritrea.

Van april 2004 tot april 2005 waren Apaches ingezet in Irak (SFIR-missie). Bijna gelijktijdig begon de inzet in Afghanistan: aanvankelijk vanuit Kabul, later vanuit Kandahar (vanaf april 2006) en Kamp Holland bij Tarin Kowt in de provincie Uruzgan (vanaf oktober 2006), als onderdeel van Task Force Uruzgan binnen de International Security Assistance Force (ISAF). De gevechtshelikopters voerden daar meer dan 1.200 vluchten uit met ruim 7.000 vlieguren. De Nederlandse inzet in Afghanistan eindigde op 11 november 2010.

Van mei 2014 tot januari 2017 vlogen vier Apaches in de VN-missie Minusma in Mali. Zij verzamelden inlichtingen en beschermden VN-militairen op de grond.

Verliezen

Twee toestellen gingen verloren. Op 29 augustus 2004 verongelukte de Q-20 bij een vlucht van Kabul naar Bagram in Afghanistan; beide bemanningsleden kwamen om het leven. Op 17 maart 2015 stortte de Q-15 neer tijdens een schietoefening in Mali, eveneens met twee dodelijke slachtoffers. Door een eerdere crash in 2007 (waarbij de Q-01 een hoogspanningsleiding raakte boven de rivier de Waal en noodgedwongen landde maar later hersteld kon worden) was het totaal aangeschaft aantal eind remanufacture-programma teruggebracht tot 28 inzetbare toestellen.

Remanufacture naar AH-64E

In februari 2018 besloot Nederland alle 28 resterende AH-64D’s om te bouwen tot de AH-64E v6-standaard (Guardian), via een Foreign Military Sale (FMS) met het Amerikaanse ministerie van Defensie. Het remanufacture-programma startte eind 2020 bij Boeing in Mesa, Arizona. Elk toestel werd volledig gedemonteerd: de bruikbare onderdelen werden beoordeeld en hergebruikt, de romp, transmissie en rotorbladen waren volledig nieuw. De motoren werden opgevoerd naar de T700-GE-701D-variant en de toestellen kregen een vernieuwde missie-uitrusting, inclusief de Longbow-radar.

De eerste Nederlandse AH-64E werd op 24 oktober 2022 overgedragen aan de Koninklijke Luchtmacht bij Boeing in Arizona. De twee eerste toestellen arriveerden in december 2022 bij 302 Squadron op Robert Gray Army Airfield op Fort Cavazos (het voormalige Fort Hood) in Texas. In december 2023 kwamen de eerste twee Echo’s aan op Vliegbasis Woensdrecht via een C-17 transportvliegtuig. De officiële capability launch vond plaats op 14 maart 2024 op Vliegbasis Gilze-Rijen. De omgebouwde toestellen krijgen een nieuwe registratiereeks: Q-31 en verder. In september 2025 waren alle 28 toestellen omgebouwd. De Apache Echo is inzetbaar gepland tot circa 2050.

Stationering

De Apache-vloot is ingedeeld bij het Defensie Helikopter Commando (DHC) van de Koninklijke Luchtmacht. Twintig toestellen zijn gestationeerd bij 301 Squadron op Vliegbasis Gilze-Rijen. Acht toestellen zijn bij 302 Squadron op Robert Gray Army Airfield, Fort Cavazos in Texas; dit squadron verzorgt de opleiding van nieuwe vliegers en voert gezamenlijke trainingen uit met de landmacht.

Gebruik in andere landen

De AH-64 is de aanvalshelikopter van het Amerikaanse leger en de ruggengraat van de United States Army Aviation. Buiten de Verenigde Staten vliegen onder meer Israël, het Verenigd Koninkrijk, Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Japan, Zuid-Korea, Griekenland, Singapore, Egypte, Koeweit en India met varianten van de Apache. In maart 2024 waren er wereldwijd meer dan 2.700 exemplaren geleverd aan de VS en achttien internationale partners.

Het Verenigd Koninkrijk liet 67 Apaches bouwen onder licentie door AgustaWestland (WAH-64), met Rolls-Royce-motoren en klapbare rotorbladen voor gebruik aan boord van marineschepen. Deze toestellen werden later ook omgebouwd naar de AH-64E-standaard; de eerste Britse Echo’s werden in november 2020 geleverd.

Israël gebruikt de Apache al decennialang bij operaties in Libanon en de Gazastrook. Japan bestelt de AH-64DJP-variant, uitgerust met Stinger lucht-luchtraketten. India schafte Apaches aan via een Foreign Military Sale en nam ze in 2019 in gebruik.

Foto-archief AH-64 Apache helikopters

Via deze link kom je in het fotoarchief van alle Apache-foto’s op de website.