Oefenterrein Oirschotse heide
De Oirschotse heide is een militair oefenterrein in de Nederlandse gemeente Oirschot. Het ligt tussen Oostelbeers, Best en Eindhoven ingeklemd. Het gebied is nagenoeg altijd toegankelijk voor het publiek en zeker in de weekenden is er veel recreatief verkeer. Er lopen diverse paardenroutes, een mountainbikeroute en vele wandelpaden.
Militairen oefenen er met allerlei voertuigen en helikopters.
Je vindt de Oirschotse heide aan de Eindhovense dijk te Oirschot. Deze is via Oirschot zelf te bereiken of via de A58 afslag Best.
Geschiedenis
Reeds in 1830 werd het huidige terrein al gebruikt voor een militair kamp, genaamd Kamp Oirschot. 10.000 militairen van de noordelijke Nederlanden waren hier gelegerd tijdens de opstand tussen de noordelijke en zuidelijke Nederlanden, thans België.
Kamp Oirschot is in 1839 weer afgebroken en er zijn, op wat oefeningen na, geen militairen meer gevestigd geweest tot aan WW2. Tijdens WW2 is het gebied door de Duitsers gebruikt waarvan je rondom het terrein nog tastbare herinneringen kunt vinden.
Aan de meest westelijke zijde ligt een stukje treinrails als monumentje. Deze rails werd gebruikt om houten namaak-vliegtuigen te verplaatsen. Er was een compleet schijnvliegveld aangelegd waardoor de geallieerden succesvol afgeleid werden van Fliegerhorst Welschap even verderop en hun bommen verspilden aan nutteloze doelen.
Het schijnvliegveld bestond uit landingsbanen, hangars, barakken en een uitkijktoren.
De omgeving werd ook door de bommenwerpers van de Duitsers gebruikt om hun bommen af te werpen als ze deze niet afgeworpen hadden op doelen in Engeland. Ze vlogen hierbij zo laag mogelijk in de hoop dat de bommen niet explodeerden bij het neerkomen. Zo waren ze ineens een stuk lichter en konden ze alsnog hun thuisbasis in Duitsland halen. Toen de Britten doorkregen dat het maar een houten afleidingsvliegveld was, bombardeerden ze nog éénmalig. Echter gebruikten ze geen echte bommen maar een houten variant.
Post WW2
Op de heide wordt tot op de dag van vandaag nog wel eens ongesprongen munitie gevonden uit WW2.
Dikke bomscherven kun je nog regelmatig aan de oppervlakte vinden als het flink gewaaid heeft en het stuifzand zich verplaatst heeft.
Na WW2 is de huidige Generaal-majoor De Ruyter van Steveninckkazerne gebouwd en wordt het terrein intensief gebruikt als oefengebied door defensie.
In de jaren 50 is de huidige A58 aangelegd en werd het oefengebied opgesplitst. Waar het eerst tot aan het kanaal liep is het einde nu te vinden onder de A58. Het afgesplitste stuk boven de A58 (Vak A) is nog wel militair oefenterrein maar wordt minder frequent gebruikt en ook enkel te voet, er mogen geen voertuigen oefenen.
Sinds het ontstaan van het DHC (defensie helikopter commando) in 2008 wordt het terrein ook actief gebruikt door Chinooks, Cougars en Apaches.
Chinooks werden aanglen door grondtroepen.
Huidig terrein [eind 2018]
Het huidige oefenterrein is momenteel te verdelen in 5 gedeeltes. Vak A tot en met vak E. Niet alle vakken worden frequent gebruikt. Doordeweeks kun je verschillende voertuigen en eenheden tegenkomen.
Dit varieert van MB’s tot de Leopard 2 Kodiak-geniedoorbraaksysteem. De 13e lichtebrigade oefent er regelmatig met hun pantserinfanterie, pantsergenie, hersteleenheden en geneeskundige dienst. Mariniers behoren ook tot de vaste bezoekers naast Luchtmobiele eenheden al dan niet samen met de transporthelikopters. Op de Strijpse kampen, terrein naast de kazerne, zit het huidige OtcRij die rijlessen verzorgt. Deze les-voertuigen zie je ook bijna dagelijks op de heide rondrijden.
Vak A:
Boven de A58 ligt vak A. Voorheen lag dit aaneengesloten met het huidige terrein, maar door de aanleg van de A58 in de jaren 50 niet meer. Dit terrein wordt ook minder frequent gebruikt en bestaat hoofdzakelijk uit heide en wat zandpaden. Het mag ook niet gebruikt worden voor oefeningen met voertuigen.
Vak B: Tussen de Eindhovensedijk en de A58 in ligt een gebied voornamelijk bestaand uit bossen en heide. Er liggen daar 3 bivaklocaties en het terrein is omringd door een tankbaan. Het terrein wordt vooral gebruikt voor de rijopleidingen en oefeningen te voet. Zeer sporadisch zie je hier ook helikopters landen.
Vak C: Tussen de Eindhovensedijk en de Wintelresedijk ligt het centrale deel. De basis heeft hier zijn in/uitgangen, er is een grote stuifzandvlakte, drassige heide en bossen.
Je kunt er 6 bivaklocaties vinden, een compound, bergingsput, de Piroc-hut en Knockyhill. Ook is dit gebied in gebruik door de genie. Die mogen in dit gebied graven, tankversperringen opwerpen etc. Centraal is het “spottersbos” daar staan bij mooi weer veel fotografen te wachten op acties van de helikopters. Het gehele gebied is namelijk ook een GLV. Dit staat voor Gebied LaagVliegen. OT Oirschot heet dan ook GLV-5 voor de Luchtmacht. Dit betekent dat helikopters hier zo laag mogen vliegen als de oefening nodig acht, tot aan landen toe. Bijna overbodig te melden dat dit het drukste gedeelte is van het oefenterrein.
Vak D: Links van de Wintelresedijk ligt een groot bos en heidegebied met nauwelijks stuifzand. Hier mogen geen pantserrupsvoertuigen komen, enkel wielvoertuigen. Het gebied heeft 7 bivaklocaties. Een fietspad loopt er rondom heen waardoor je als fietser soms midden in een oefening belandt. Voor de mountainbikers loopt er ook een route door deze bossen die op sommige plekken het actieve gedeelte van het OT doorkruist waardoor je wel eens tijdens het mountainbiken ineens moet uitwijken voor een oefening. Ook de helikopters gebruiken dit stuk oefenterrein voor hun oefeningen. Confined area landings, droppen van ladingen en oppikken van bemanningen.
Vak E: Zuid westelijk gedeelte. Vooral bossen en mij onbekend waarvoor dit terrein in gebruik is. Het lijkt bij de nieuwe indeling ook afgestoten te worden. Uit archeologisch onderzoek blijkt ook dat dit vak van grote historische waarde is met restanten van vroegere bewoners en hun jachtgebieden.
Compounds
Op de Oirschotse heide staat al vele jaren een compound. In 2005 waren het er nog 2. Daarna is deze verwijderd en in 2021 is er weer een 2e compound in gebruik genomen.
De huidige compound A staat nabij een bivaklocatie centraal op de zandplaat en compound B stond vlak naast de basis. Op Google-earth in 2005 is dit nog goed te zien.
In 2005 was het nog niet veel meer dan een een vierkante bak met zandwal. De jaren erna is het steeds een beetje uitgebreid. De huidige compound B vind je naast de uitgang richting de heide van de militaire basis zelf.
Mijn eerste foto’s dateren uit 2010. Er was nog geen echte ingang, aan de zuidzijde was de wal enkel platgereden en in het midden waren containers geplaatst welke slordig tegen de wallen stonden/lagen zonder doel.
Pas in 2011 werd het wat fraaier. Er werd met behulp van Hesco barriers een toegangssluis gecreëerd, de wallen werden flink opgehoogd en de containers beter geplaatst.
In 2014 was er weer een update. De containers werden anders opgesteld en er werd begonnen aan een dak op de containers. Dakspanten werden geplaatst maar pas een half jaar later werden er dakplaten opgelegd. Of het ooit geheel dicht is geweest weet ik niet, maar een half jaar later lag het geheel plat na een flinke storm. De wind had vrij spel dus de spanten waren als luciferhoutjes gebroken.
Eind 2015 werden de containers weer anders opgesteld en sommige opgestapeld waardoor je van grote afstand de compound kunt waarnemen, de containers waren al snel prooi voor graffitispuiters. De compound wordt steeds meer gebruikt als kamp welke verdedigd dient te worden. Om de paar weken zie je ook de VEVA de compound beveiligen, ze liggen op alle hoeken urenlang in de rondte te kijken.
In november 2018 is de compound wederom grondig verbouwd, het begint nu steeds meer op een klein dorpje te lijken omringd door hesco’s en wachttorens.
Piroc-hut
Bezoekers van de heide zullen ongetwijfeld wel eens het witte huisje hebben gezien. Dit is de Piroc hut (Pantser Infanterie RijOpleidingsCentrum). Vroeger was de PIROC nabij Veldhoven, hier werden rijopleidingen gegeven op oa de YP408 en latere voertuigen. Heden is het een park en woonwijk en is er nauwelijks iets van terug te vinden. De Piroc-hut staat nog wel gewoon op de heide en was lange tijd in beheer van de Rij en Tractie School (RTS).
Volgens het boekje uit begin jaren 80 “Van urn tot Uzi” geschreven door majoor JCM Matthijsse is de Pirochut gebouwd door de Duitsers ten tijde van de tweede wereldoorlog. Er lagen 21 bunkers bij elkaar welke gevuld waren met brandbommen, lichtkogels, brisantbommen en verdere munitie voor vliegtuigen. Er liep een spoorlijntje vanaf het bunkerterrein op de Oirschotse heide naar de “Fliegerhorst” Eindhoven waarover de munitie aangevoerd kon worden.
De 20 bunkers/gebouwen zijn na de oorlog vernietigd, de 21ste is dus blijven staan en is nog steeds in volle glorie te aanschouwen.
Als je rond de Pirochut loopt kun je her en der nog restanten vinden van de voormalige munitieopslag.
Naast de hut ligt een een kleine vlakte, half omringd door een hoge zandwal. Hier wordt regelmatig een bivaklocatie ingericht.
Bergingsput
Vlak tegen de basis aan was voorheen de bergingsput. Diverse voertuigen werden in de put gereden en mbv van bergingsvoertuigen, zoals de YBZ, Leopard 1 en 2 bergers, eruit getrokken.
Het is door de jaren heen flink verandert. Eerst was het gewoon 1 grote kuil met vlakke oevers. Een poos later werd er zandwal omheen gelegd. Het jaar erop werd er een zandwal dwars doorheen gelegd zodat je 2 bakken had.
Heden is de functie bergingsput niet meer van toepassing omdat er op de kazerne zelf een uitgebreid bergingsterrein is gebouwd.
Nu is het weer 1 bak, wel gehalveerd, met zandwal eromheen en daaromheen een gracht/sloot en afgezet met palen zodat er zeker niet ingereden kan worden. Niet enkel de bergers maakte gebruik van de bak maar ook lesvoertuigen reden er regelmatig in. Mariniers in hun BV206 gebruikten het om tegen de wal omhoog te klimmen dan semi-varen/rijden (afhankelijk van waterstand) en weer eruit.
Eind 2015 dook ook de Kodiak met mijnenploeg erin die hem gebruikte als grote wasbak. Het heeft me door de jaren heen leuke foto’s opgeleverd, helaas einde tijdperk.
Knocky hill
Deze naam zal niet bij iedereen bekend zijn, maar er is 1 zandheuvel op de heide. De benaming “hill” is ook wat pretentieus want veel meer dan een verhoging met zand is het niet.
Lesvoertuigen gebruiken Knocky hill vooral om omhoog te klimmen en zo wat variatie in het terrein hebben. Luchtmachtspotters noemen het “de slopes”. Soms wil er dus ook wel eens een helikopter op landen. Enkele jaren geleden werden hier opnames gemaakt voor een kort defensiefilmpje “Split second” met de Cougar. Beelden van de brownouts etc zijn hier op Knocky hill geschoten.
Kaarten
Hieronder zie je de verschillende kaarten van het gebied, van 1815 tot 2023. Bron: topotijdreis.nl
Het oefenterrein
Luchtfoto
Bovenstaand is het plangebied van enkele jaren geleden. Wat de huidige plannen zijn is mij nog niet bekend. Corona schopte de planning die toch al traag verliep in de war, Eerst zou er veel gekapt worden, daarna weer niet. In 2019 is er een ruil gedaan met grond waardoor en een stuk is bijgekomen maar ook een stuk is afgestoten. Het zandgebied is het voornaamste oefengedeelte, het bosgebied westelijk gelegen kan en wordt ook gebruikt door wielvoertuigen. Rupsvoertuigen mogen daar niet komen.
Bezoek
Het terrein is openbaar. Vanaf zonsopkomst en zonsondergang is het terrein te bezoeken mits je je aan de regels houdt die op de borden staat. Er zijn langs de Eindhovensedijk diverse parkeerplaatsen en in de toekomst worden er ook parkeerplaatsen aan de westelijke zijde geformeerd. Ook kan er tzt een fietspad langs/om het terrein worden aangelegd.
Wateroverlast 2024
Het regent lang en veel in 2024 waardoor zelfs de gemeente een nieuwsbericht uitvaardigt dat de heide drassig is. Dit is geen overdreven waarschuwing daar je op bepaalde plekken eenvoudig 20cm diep wegzakt in de modder en de volgende stap weer nergens last van hebt. Langs de natte tankbanen aflopen om het water te omzeilen is vaak ook niet mogelijk daar het water ook de heidegebieden langs de tankbanen geheel blank heeft gezet.
Het kunstwerk in de vorm van het vredesteken is enkel per boot te bereiken en waarschijnlijk ook geheel onder gelopen daar dit in het moerasgedeelte van de heide ligt. De nutteloze verharding vanaf de weg over de tankbaan is of verwijderd of geheel onder het zand verdwenen.
Bivak-5 is ook onbruikbaar voor defensie daar dit grotendeels blank staat evenals de compound met containers. De heli’s kunnen waterlandingen oefenen ipv brownouts, de zandvlakte voor de spotterslocatie staat geheel blank en het geheel lijkt meer op de Oirschotse vennen dan de Oirschotse heide. Wel weer eens een ander gezicht zo, ipv droog stuifzand gewoon water.
Uitbreiding in Ruimte voor Defensie
Defensie heeft behoefte aan een vergroting van het oefenterrein Oirschotse heide. De huidige omvang van oefenterreinen is te klein om met compagniesgrootte (100 tot 150 militairen) te kunnen trainen. De benodigde fysieke ruimte is gegroeid door het gebruik van nieuwe middelen en wijze van optreden. Om het oefenterrein hiervoor beter geschikt te maken is een vergroting noodzakelijk van minimaal 200 hectare.
In het ontwerp van het programma Ruimte voor Defensie wordt het oefenterrein Oirschot uitgebreid met een gebied van 235 ha in noordelijke, westelijke en zuidelijke richting.
Bron: Ministerie van Defensie
Loopgraven
Sinds 2023 ligt er aan de zuidzijde van het oefenterrein, net boven de weilanden, een loopgravenstelsel. Waar de loopgraven uitgestorven leken en hun nut voor het laatst tijdens WW1 leek te zijn geweest, is de sinds de oorlog in Oekraïne het nut hiervan opnieuw leven in geblazen.
Het gehele gebied is echter verboden terrein. Er staat een versperring omheen en bordjes met daarop Streng verboden toegang art 461. Betreden van dit gebied kan een boete opleveren van max €435,- (2025).
Deze bordjes zijn niet enkel te vinden bij de loopgraven, ook bij de compounds staan deze borden waardoor je ook hier niet meer mag komen.
