Clark Type 73 antennemast (Mast AS4325)

In de oefening Signal Command 2026 (zie de reportage) gebruikte men een antennemast die al sinds 1974 in de inventaris is: de Clark Masts Type 73, binnen Defensie bekend als de “Mast, AS4325”.

Typeplaatje in donkergroen

De mast is gemaakt door het bedrijf Clark Masts Systems dat in 1954 door Alec Clark is opgericht. In het begin maakte men alleen voor burgerbedrijven hun telescopische antennemasten. Maar al snel ontdekten ze de mogelijkheden voor de militaire toepassing. De mast is relatief eenvoudig te vervoeren en snel op te zetten. De onderdelen zijn eenvoudig uitgevoerd. Daardoor kan er weinig aan kapot. Het opzetten en neerlaten is door een kleine groep mensen snel te doen.

De latere hydraulische mastsystemen werkten sneller. Toch blijft de Type 73 tot op de dag van vandaag favoriet vanwege zijn betrouwbaarheid. Geen olieleidingen die lekken, geen elektronica die uitvalt. Mechanica die werkt, ook na jaren gebruik in militaire omstandigheden.

Specificaties

  • Fabrikant: Clark Masts
  • Model: Type 73 (defensiebenaming Mast AS4325)
  • Maximum hoogte: 10,37 meter tot 29,89 meter
  • Maximum draaggewicht: 90 kg op 8 meter hoogte, 50 kg op 30 meter hoogte
  • Maximum gewicht totale systeem: 165 kg bij 10 meter mast, 347 kg bij 30 meter mast
  • Minimaal aantal mensen voor opzetten: 2 tot 4 afhankelijk van de hoogte
  • In gebruik bij: Koninklijke Landmacht (Verbindingsdienst)

Let op: deze pagina over de antennemast is geen handleiding!
Gebruik in de praktijk altijd de officiële documentatie.

De mast bestaat uit een statief, aluminium buissecties en een hele serie ondersteunende spullen. De onderstaande tekening en de legenda geven een beeld1.

  1. Geleidesamenstel mastdeel
  2. Steunpoot zonder sporten
  3. Steunpoot samenstel instelbaar
  4. Steunpoot met sporten
  5. Mast opzetmechanisme
  6. Steunbalk opzetmechanisme
  7. Liftblok mast
  8. Staak, tui
  9. Steunpootinstelmiddel
  10. Hamer, hand
  11. (Staakuitnemer)
  12. (waterpas)
  13. Tas (poten)
  14. Tas, mastopzetmechanisme
  15. Tas
  16. Tuilieren
  17. Mastdeel
  18. Tuikraagsamenstel
  19. Staak, tui
  20. (Staakklem)
  21. (Staakhulp)
  22. Meetlijn
  23. Drager mastdeel (4)
  24. Drager mastdeel (5)
  25. Tas
  26. Tas, lieruitrusting
  27. Tas, antennetoebehoren

De tussen haakjes genoemde onderdelen komen niet op de Nederlandse lijst voor. Op de tekening ontbreekt onder andere de ‘antenne-draaiinrichting’.

Opzetten tijdens Signal Command 2026

Bij de oefening Signal Command 2026 werd de Type 73 mast opgezet op het parkeerterrein van het museumstation. Via de foto’s krijg je een indruk van het werk dat hiervoor nodig is.

Een mast als de Type 73 vraagt wat ruimte om op te zetten. De mast en tuidraden hebben ruimte nodig maar ook de DAF YA-4442 vrachtauto en het aggregaat. De DAF is voorzien van een container met twee ruimtes. De voorste ruimte bevat alle materiaal, de achterste de verbindingselektronica.

Opzetten steunpootsamenstel

Het opzetten begint met het neerzetten van het zogeheten steunpootsamenstel. Dit statief vormt de stabiele basis van de mast. De bovenkant van de antennemast wordt in het steunpootsamenstel gezet en de antennes worden geplaatst. In ons geval inclusief de ‘antenne-draaiinrichting’ om de antenne te kunnen richten. De antennes worden alvast voorzien van de aansluitkabels.

Staken en tuilieren

Precies op de juiste afstand van de mast worden een drietal staken (haringen) de grond ingeslagen.

Bij de mast komen de tuilieren te liggen. Per lier lopen drie kabels naar afzonderlijke staken. Vanaf de staak gaan ze richting mast om deze op hoogte vast te houden. Bij de mast van 20 meter horen op twee hoogtes de tuidraden vastgezet te worden. Een voor halverwege en een voor de top. Uiteraard zijn de tuilieren met hun eigen staken vastgezet aan de grond.

Als alle kabels vastzitten is men klaar voor het hijsen van de mast.

Mastdeel na mastdeel omhoog

Telkens wordt in het liftblok een nieuw mastdeel gezet. Met het mast opzetmechanisme tillen ze de hele mast op terwijl de tuilieren worden gevierd.

Mastdeel na mastdeel gaat omhoog. Het is belangrijk om zo recht mogelijk omhoog te werken, anders gaat de voet knellen en wordt het hijsen zwaar.

Pin!

Tijdens het opzetten is er een woord dat met regelmaat over het terrein terugkomt: “Pin!”. Hard uitgesproken en herhaald door iedereen die aan het opzetten werkt. Het is het moment dat er een nieuw mastdeel geplaatst gaat worden. De mast die dan al overeind staat wordt geborgd met een pin. Bij het omhoog takelen van het nieuwe deel verwijderen ze de pin weer.

Rechtop

Als de mast eenmaal op hoogte is dan moet er nog maar een ding gebeuren: de mast moet exact verticaal staan. Door de tuidraden strakker of losser te zetten beweegt de mast. De S-bocht wordt eruit gehaald.

Het onderste stuk kabel wordt nog snel even met klittenband op de mast vastgezet.

Na uren werk operationeel

Als laatste sluiten de militairen de kabels aan in de DAF en testen zij de verbindingen. De mast is operationeel.

Documentatie Defensie

Defensie heeft meerdere documenten gepubliceerd over het werken met de mast. De Technische Handleiding TH 000178/NL Mast AS4325 uit 2007 kun je hieronder inzien2.

De documentatie over de mast is ook te downloaden als pdf-bestand:

In de detaillijst staat ook de beschrijving van een motor. Het lijkt op een fout, maar dit is het niet. Het wordt vaker gebruikt als voorbeeld in documentatie.

Onderhoud van de masten

De Nederlandse antennemasten van Clark gaan voor groot onderhoud naar België. De Teksam Company is de dealer van de masten namens Clark Masts.

Clark Masts op de Mercedes

De Landmacht gebruikt niet alleen de Type 73 van Clark Masts. Op de foto van het Mercedes-terreinvoertuig hieronder zie je een mast liggen van 6 of 9 meter (mogelijk de YT90-6). Doordat het etiket vergaan was, viel het type niet meer te achterhalen.

  1. Tekening met dank aan Clark Masts ↩︎
  2. Scans handleidingen met dank aan de Historische Collectie Verbindingsdienst ↩︎