Korporaal van Oudheusdenkazerne

De Korporaal van Oudheusdenkazerne (KvOK) ligt in Hilversum, aan de rand van het Loosdrechtse Bos en naast vliegveld Hilversum. Het complex werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers gebouwd. Vanaf 1946 was het terrein in gebruik als Marine Opleidingskamp (MOK) van de Koninklijke Marine. In 1978 nam de Koninklijke Landmacht het over voor de geneeskundige opleidingen.

Het Defensie Gezondheidszorg Opleidings- en Trainingscentrum (DGOTC, onderdeel van DOSCO) is momenteel de hoofdbewoner.

Snelle gegevens

Adres: Noodweg 37, 1213 PW Hilversum
Coördinaten: 52°11’25.9″N 5°09’18.9″E (52.190532, 5.155242)
Soort complex: Kazerne
Objectcode: 31F11
Perceelgrootte: 26,3 hectare

Locatie Korporaal van Oudheusdenkazerne

Kaarten en luchtfoto’s van de Korporaal van Oudheusdenkazerne1.

De kazerne ligt ten oosten van het vliegveld Hilversum. Ten westen ervan ligt het (grotendeels gesloopte) Geneeskundig depot Nieuw-Loosdrecht. Het complex is ook bekend geweest als mobilisatie-complex Hilversum.

Oorspronkelijk gebruik

1940 tot 1945: Duitse Fliegerhorst

Vliegveld Hilversum werd op 29 augustus 1939 door Nederland gevorderd vanwege de mobilisatie2. Na de capitulatie in 1940 nam de Wehrmacht het veld over, waarna de Duitse bezetter ten oosten ervan de Fliegerhorst Hilversum bouwde. Daar woonden de militairen die op het vliegveld werkten. Bij het vliegveld waren ongeveer 750 Duitse soldaten gelegerd.

De Duitsers zetten de gebouwen verspreid neer, in een boerderijstijl met veel bos eromheen. Die stijl sloot aan bij de streek en diende ook als camouflage. Tot de gebouwen behoorden een Kommandantur rond twee binnenhoven en een hoge hal met betonnen spanten.

1946 tot 1978: Marine Opleidingskamp

In februari 1946 vestigde de Koninklijke Marine hier het Marine Opleidingskamp (MOK). Omdat de kazernes in Den Helder en Voorschoten door de oorlog zwaar beschadigd waren, moest de marine uitwijken naar Hilversum. Tot 1978 kreeg vlootpersoneel, zowel beroepsmilitairen als dienstplichtigen, hier de eerste militaire vorming (EMV), de basisopleiding.

Daarnaast zat van 1961 tot 1984 het Marine Opkomstcentrum (MOC) op het terrein. In 1978 kreeg het de naam Marine Keurings- en Selectiecentrum (MARKEURSEL). Het centrum keurde en selecteerde toekomstig marinepersoneel, maar waarom het in 1961 naar Hilversum kwam, is niet teruggevonden.

1978 en 1979: Koninklijke Landmacht en nieuwe naam

In 1978 droeg de Koninklijke Marine het complex over aan de Koninklijke Landmacht. Het Opleidingscentrum Militair Geneeskundige Dienst (OCMGD) verhuisde dat jaar van Amersfoort naar Hilversum. In Amersfoort was de bebouwing steeds dichter rond de Juliana van Stolbergkazerne komen te liggen, wat voor een complex van die omvang een groot nadeel was.

Op 10 april 1979 doopte koningin Juliana het complex om tot Korporaal van Oudheusdenkazerne. De naam verwijst naar korporaal Johannes Martinus Petrus van Oudheusden (1906 tot 1943). Hij was ziekenverzorger bij de 13e Batterij Luchtdoelartillerie, die bij vliegveld Ypenburg lag. Op 10 mei 1940 verzorgde hij daar gewonden onder zwaar vijandelijk vuur. In 1946 kreeg hij postuum de Militaire Willems-Orde vierde klasse3.

2012: Voorgenomen sloop

Oefengebouw S.J. Brugmans, 2014
Foto: Bart Nijs, collectie: AVDD/MCD (NIMH)

In juni 2012 meldde de minister van Defensie aan de Tweede Kamer dat op 21 locaties medische voorzieningen zouden vervallen4. De aanleiding was de reorganisatie van de militaire gezondheidszorg, onderdeel van het Herbeleggingsplan Vastgoed Defensie. Voor de Korporaal van Oudheusdenkazerne noemde de brief sloop als actie.

2014: Identificatie van de slachtoffers van vlucht MH17

Na de ramp met vlucht MH17 op 17 juli 2014 stelde Defensie de kazerne beschikbaar voor de identificatie van de slachtoffers. Vanaf 23 juli 2014 kwamen de stoffelijke resten aan op luchthaven Eindhoven. Rouwwagens brachten ze onder politiebegeleiding naar Hilversum5.

Het Landelijk Team Forensische Opsporing (LTFO) maakte daar DNA-profielen van de resten. Samen met onder meer het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) stelde het team zo de identiteit van de slachtoffers vast. Defensie leverde daarnaast personeel voor de ondersteuning. Van de 298 inzittenden zijn er 296 geïdentificeerd.

2015 tot 2018: Bod en besluit

In 2015 mocht de gemeente Hilversum als eerste een bod doen op het complex, maar na overleg zag zij daarvan af. De kazerne zou per 31 december 2018 sluiten als Defensie geen nieuwe bestemming vond. In maart 2018 besloot Defensie echter het complex open te houden6. Het ministerie kreeg extra budget waardoor de reden voor de sluiting wegviel.

Huidige situatie

De Korporaal Van Oudheusdenkazerne wordt gebruikt door Defensie. Het DGOTC is er gevestigd en men verzorgt bijna alle geneeskundige opleidingen voor militairen.

De ingang van het complex ligt aan de Noodweg. Op het complex zijn twee locaties belangrijk: de Historische Verzameling en het oefenhuis. Omdat de kazerne in gebruik is, zijn de gegevens van de andere gebouwen en hun bewoners niet uitgewerkt.

Plattegrond Korporaal van Oudheusdenkazerne

Historische Verzameling MGD KL

In gebouw 43 op de kazerne vinden we de Historische Verzameling Militair Geneeskundige Dienst Koninklijke Landmacht. De verzameling bestaat uit militaire geneeskundige materialen met ‘historische, culturele en traditionele waarde’.

Het oefenhuis (‘House of Practice’)

Op 16 mei 2024 opende Defensie op het terrein een nieuw oefengebouw voor realistische medische trainingen. Het oorspronkelijke Oefengebouw (Gebouw 73) S.J. Brugmans werd hiervoor verbouwd. De naam van het oefenhuis is tegenwoordig ‘House of Practice‘.

Rond het gebouw liggen brokstukken en autowrakken, waardoor de omgeving de indruk wekt dat er een explosie heeft plaatsgevonden.

In het gebouw zijn verschillende ruimtes om realistisch te oefenen. De kamers zijn naar wens in te richten. Rook- en lichteffecten kunnen de oefening moeilijker maken.

Bij de ingang waan je je in het hotel De Verbinding. Een klein hotel met een receptie, één gastenkamer, een restaurant en een bar.

Er zijn gezellige huiskamers met banken maar ook minder gezellige kamers met brand- en explosie-schade. Of nagemaakte provisorische huisvesting zoals in een ramp- of oorlogsgebied voorkomt.

Het House of Practice heeft ook een ruimte voor feesten en partijen, met stemmige verlichting en een podium voor optredens.

In het gebouw is ook een nagebouwd drugslaboratorium.

In het HOP is bovendien een marineschip nagebouwd met een brug, kombuis, ruime manschappenkamers en een machinekamer.

Buiten staat een helikopterdek dat, gezien het nummer F805, bij de Zr.Ms. Evertsen hoort. Aan de buitenkant schermt een containermuur de binnenplaats van het HOP af.

Toekomstplannen

De gemeente Hilversum ging er in 2013 in haar structuurvisie nog van uit dat de militaire functie van het terrein in 2030 zou eindigen. Voor herontwikkeling zette de gemeente in op een ecologische verbindingszone over een deel van het terrein. In de nieuwere Omgevingsvisie Hilversum 20407 uit 2024 wordt de kazerne niet meer met name genoemd. Welke gevolgen de verhuizing van het Geneeskundig Commando en het 400 Geneeskundig Bataljon naar de nieuwe kazerne in Zeewolde8 voor Hilversum heeft, is niet bekend.

Reportages

Onderstaande reportages zijn gemaakt op of over de Korporaal van Oudheusdenkazerne.

Meer informatie

  1. Kaarten en luchtfoto’s: https://www.topotijdreis.nl/ / https://www.kadaster.nl/
    Plattegrond met behulp van 3D BAG Viewer
    Informatie deels uit openbare bronnen als: Wikipedia ↩︎
  2. EHHV – In de oorlog ↩︎
  3. Achter de wacht | 07 | Defensiekrant ↩︎
  4. Kamerstuk 32733, nr. 69 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen ↩︎
  5. Terughalen en identificeren slachtoffers vlucht MH17 | Rijksoverheid.nl ↩︎
  6. Defensienota: sluiting aantal militaire complexen van de baan ↩︎
  7. Omgevingsvisie Hilversum 2040 | Hilversum Mediastad ↩︎
  8. Nieuwe kazerne Zeewolde ↩︎