Oefening MUST, de Maritime Uncrewed Sea Trials
Voor de kust van Den Helder vaart een groepje bootjes in formatie naast het ondersteuningsschip GeoSea. Er is geen bemanning aan boord. Hoog boven de formatie cirkelt een drone die alles in de gaten houdt. Het is de laatste week van de oefening Maritime Uncrewed Sea Trials (MUST 2026), de eerste van een naar verwachting jaarlijkse oefening waarmee de Koninklijke Marine gaat bepalen hoe haar onbemande toekomst er in de praktijk uitziet.
Die visie is sinds kort vastgelegd. In de Toekomstvisie Maritime Uncrewed, opgesteld door de Taskforce Maritime Uncrewed van het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK), beschrijft de Marine hoe ze in 2035 wil opereren. Niet meer met volledig bemande platformen, maar met lichtere bemande schepen die zijn omringd met onbemande en deels autonome systemen. Commandant Zeestrijdkrachten vice-admiraal Harold Liebregs noemt dat in het voorwoord een verschuiving naar een “system-of-systems“: pas als bemande schepen, drones en mensen goed samenwerken, stijgt de slagkracht.
De toekomstvisie van de Marine sluit bovendien haarfijn aan op de Defensienota die deze week is gepresenteerd. Daarin spreekt Defensie de ambitie uit om over vijf jaar de helft van alle operationele effecten van de krijgsmacht door onbemande systemen te laten uitvoeren.
Dangerous, Difficult and Decisive
Het Programma Maritime Uncrewed, begin 2025 gestart, moet die omslag versnellen. Volgens de Taskforce zijn onbemande systemen geen doel op zich, maar een middel om mensen uit de gevarenzone te houden, taken over te nemen die computers beter kunnen dan mensen, en uiteindelijk een gevecht te beslissen. De Marine vat dat samen met de drie D’s van Dangerous, Difficult & Decisive.
- Dangerous (gevaarlijk): mensen uit de gevarenzone halen, als dat kan
- Difficult (moeilijk): inzet waar een door de computer gestuurd systeem beter is dan de mens (zoals grote hoeveelheden informatie snel verwerken)
- Decisive (beslissend): altijd kijkend naar maximale operationele impact, gericht op het winnen van het gevecht, zowel defensief als offensief
In de praktijk soms ook voorzien van een extra D, die van Dull (saai). Urenlang naar een computerscherm turen om een mijn op de zeebodem te ontdekken is saai, werk dat beter door een altijd geconcentreerde computer gedaan kan worden.
Voor zeven “warfare areas“, van mijnenbestrijding tot speciale operaties, schetst de Toekomstvisie een beeld voor 2035. Daarbij is nagedacht over de opbouw van de vloot: zes mijnenbestrijdingsplatforms, vier onderzeeboten, vier toekomstige luchtverdedigers en vier amfibische transportschepen, omringd door vele tientallen onbemande vaartuigen, vliegtuigen en onderwaterdrones. Hoeveel exact, hangt af van het type systeem en de taak.
Vijf weken op de Noordzee
Wat Maritime Uncrewed in de praktijk betekent, is precies waar de oefening MUST om draait. Vijf weken lang heeft de Marine voor de Noord-Hollandse kust geoefend met vliegende, varende en onderwatersystemen die met elkaar moeten samenwerken. Kapitein ter Zee Sjoerd Feenstra, van de Taskforce, noemt het GeoSea tijdens de oefening “het commandoschip” van waaruit alles wordt aangestuurd.
Aan boord en eromheen werken militairen samen met kennisinstellingen als TNO en MARIN (Maritime Research Institute Netherlands), en met bedrijven als Damen, Acecore, Lobster Robotics en Impacd Boats.
De innovatie zit niet zozeer in de afzonderlijke systemen, maar in de software die ze laat samenwerken1. De systemen krijgen voortaan geen losse taken meer zoals “vaar naar punt X”, maar complete missies, zoals het zoeken van een vermiste persoon of het volgen van een schip. Valt er binnen een formatie één drone uit, dan vullen de andere het gat vanzelf op door hun onderlinge afstand aan te passen. Volgens de Taskforce is die aanpak internationaal uniek.
Tijdens MUST draait het niet alleen om nieuwe hardware, maar vooral om de manier waarop de verschillende systemen samenwerken. De gebruikte drones en vaartuigen vervullen daarbij elk een eigen rol.
Bijzonder materieel boven, op en in het water
Binnen MUST hanteert men verschillende soorten onbemande systemen voor verschillende elkaar opvolgende taken: Find (vinden), Fix (vaststellen) en Escort (begeleiden).
Find: V-Bat onbemande verkenningsdrone
De verkenning over grotere afstanden is met de V-Bat van Shield AI. Het is een onbemand vliegtuigje dat al sinds begin dit jaar op kleine schaal operationeel is bij de Marine. Hij stijgt en landt verticaal, in de vlucht vliegt hij als een gewoon vliegtuig.
Fix: Acecore Noa hexacopter
Nadat de V-Bat een object heeft gezien, kan de Marine besluiten dichterbij te kijken. Hiervoor gebruikt men in de oefening MUST de Noa-drone van Acecore. Het is een grote drone met 6 propellers. De diameter van de armen is 1,70 meter en het maximale startgewicht is 36,9 kilogram.
Escort: Impacd Boats Fender
De onbemande Fender-boten zijn van het Nederlandse bedrijf Impacd Boats en ontwikkeld in samenwerking met MARIN. De kleine vaartuigen zijn inzetbaar als escorteschip nadat een vijandelijk schip vanuit de lucht ontdekt is. Bovendien zijn ze ook geschikt om (met de juiste systemen aan boord) de eigen schepen te begeleiden. De Fender is een maand geleden met behulp van 3D-printers geproduceerd. Een printsessie van 264 uur bouwt zo een schip.
Ook onderwater
Voor onderzoek op de zeebodem heeft de Marine de beschikking over de Lobster Robotics Scout 3. De onderwater-drone hangt in een lanceerinstallatie op een Damen Interceptor 1102 FRP. Damen ontwierp dit 11 meter lange schip voor anti-smokkel- of anti-terreuroperaties.
Leren en direct aanpassen
Dat niet alles vlekkeloos verliep, was volgens de Marine juist de bedoeling. Zo bleek tijdens de eerste testen dat niemand aan een handgreep op de onbemande Fender-bootjes had gedacht. Zonder bemanning aan boord lijkt dat overbodig, maar mensen moeten zich wel ergens aan vast kunnen houden als ze de boten vastmaken aan de wal of aan het moederschip. Ook ontbrak een bolder om touwen omheen te leggen. De betrokken bedrijven losten dat al binnen een dag op.
Die korte cyclus van testen, fouten vinden en direct verbeteren noemt Feenstra de kern van MUST: “leren terwijl je vecht of oefent.” Werkt een onderdeel niet goed, dan staat er de volgende dag een nieuw exemplaar uit de printer klaar. Nagenoeg gelijk dus aan hoe de Koninklijke Landmacht het deed in Fighter Lion met het TechDev-team.
Mens houdt de regie
Met de toenemende autonomie van de systemen komt ook de vraag hoeveel beslissingsruimte een drone mag krijgen. Volgens Feenstra bepaalt Defensie zelf, in de software en binnen NAVO-protocollen, welke keuzes een systeem zelfstandig mag maken. De eindverantwoordelijkheid blijft bij mensen liggen. “We laten autonome systemen voor ons werken, niet voor ons denken”, is een van de uitgangspunten die terugkomt.
Vervolg
De oefening MUST zal terugkeren op de Noordzee, met steeds nieuwe doelen rond innovatie en integratie. Defensie brengt de resultaten in bij internationale oefeningen, zodat ook bondgenoten kunnen meeprofiteren. Voor de lange termijn werkt de Marine bovendien aan een nieuwe generatie Multirole Support Ships die uncrewed-by-design zijn: schepen die maandenlang zonder bemanning kunnen varen.
