Gelaagde luchtverdediging
Gelaagde luchtverdediging is een systeem waarbij verschillende wapens en sensoren samenwerken om luchtdreigingen zoals vliegtuigen, raketten en drones tegen te houden. Door meerdere verdedigingslagen te combineren, wordt de kans vergroot dat een vijandelijk doel op tijd wordt onderschept.
Dit systeem werkt volgens het principe van ‘diepteverdediging’: als een doelwit door de eerste verdedigingslijn heen komt, zijn er nog andere lagen die het kunnen uitschakelen. Dit maakt het lastiger voor vijandelijke aanvallen om door te breken.
Van dichtbij tot ver weg: de drie verdedigingslagen
Een gelaagde luchtverdediging bestaat uit verschillende niveaus, elk met zijn eigen rol.
- Korte afstand (SHORAD – Short Range Air Defense)
Deze laag beschermt tegen laagvliegende dreigingen zoals drones, helikopters en kruisraketten. Het zijn vaak mobiele systemen die snel kunnen worden ingezet. Bekende wapensystemen in deze categorie zijn de Stinger-raket, het C-RAM-systeem (dat inkomende projectielen vernietigt met snelvuurkanonnen) en mobiele luchtafweer zoals de moderne Skyranger of de oude PRTL (Pantser Rups Tegen Luchtdoelen). - Middellange afstand
De middellange-afstandssystemen beschermen grotere gebieden en onderscheppen doelen op enkele tientallen kilometers afstand. Ze zijn effectief tegen vijandelijke vliegtuigen en raketten. Voorbeelden hiervan zijn NASAMS, de Patriot PAC-2 en het Europese SAMP/T-systeem. - Lange afstand
De derde laag is bedoeld voor het onderscheppen van strategische dreigingen zoals ballistische raketten en vijandelijke bommenwerpers op honderden kilometers afstand. Deze systemen kunnen raketten opsporen en vernietigen voordat ze hun doel naderen. Bekende langeafstandssystemen zijn de Patriot PAC-3, het THAAD-systeem en de Russische S-400.
Gelaagde luchtverdedigingssystemen uit de Koude Oorlog van dichtbij tot lange afstand: 40L70 kanon en Leopard 1 PRTL voor dichtbij, de Hawk-raket voor de middellange afstand en de Nike Hercules-tweetrapsraket voor de lange afstand. Bij deze systemen horen uiteraard de nodige vuurleiding- en radarinstallaties.
Zo werkt korte- en middellange-afstandsverdediging
In de onderstaande infographic zie je de luchtverdediging voor de korte en de middellange afstand. De SHORAD kan zich dichter bij een front begeven om de eigen troepen tegen relatief eenvoudige luchtdoelen als drones maar ook aanvalshelikopters te verdedigen.
Bron: Ministerie van Defensie
Samenwerking tussen de systemen
Een gelaagd luchtverdedigingssysteem kan gebruik maken van een radar als de Multi Mission Radar om vijandelijke doelen te detecteren en te volgen. Zodra een dreiging wordt geïdentificeerd, bepaalt geavanceerde software welke verdedigingslaag het meest geschikt is om deze te neutraliseren.
De systemen werken vaak samen binnen een netwerk, zodat een inkomende raket, vliegtuig of drone door meerdere verdedigingslagen kan worden aangepakt. Als een dreiging door de eerste laag heen komt, is er nog steeds een kans dat deze in een latere laag wordt onderschept.
Luchtverdediging in eigen land
In Nederland is de luchtverdediging het domein van de DGLC, het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando. Uiteraard hebben de luchtmacht en marine ook hun capaciteiten in de luchtverdediging.
Gelaagde luchtverdedigingssystemen in het heden, van dichtbij tot lange afstand: Smartshooter richtmiddel op het Colt persoonlijke wapen, Stinger, NASAMS en Patriot. Ook bij deze systemen horen uiteraard de nodige vuurleiding- en radarinstallaties.
Citadel voor korte en middellange afstand
De Skyranger en de NOMADS maken straks (samen met het nieuwe MRAD-systeem) deel uit van een genetwerkte, beschermende paraplu voor de korte en middellange afstand luchtverdediging. Dit product van Kongsberg heeft de naam Citadel gekregen. Dankzij geavanceerde IT-technieken kunnen wapensystemen binnen Citadel samenwerken en doelinformatie uitwisselen. Ook de Multi Missie Radar maakt integraal onderdeel uit van dit gelaagde systeem.
De basis daarvan ligt bij het commandovoeringssysteem, het Fire Distribution Center (FDC). Dat is aanwezig in de MRAD-pelotons en op het hogere batterijniveau. In deze vuurleidingscentra komt alle data vanuit aangesloten radars en andere sensoren binnen en via straalzenders wordt een eenduidig beeld verspreid naar andere FDC’s, de commandoposten in de SHORAD-pelotons, de individuele lanceerinrichtingen en andere commandocentra. Dat kan over tientallen kilometers, mede door het gebruik van relay-stations die het signaal oppikken en weer doorsturen.
Bron: Ministerie van Defensie
Met de invoering van Citadel en de nieuwe wapensysteen krijgen we straks twee volledig uitgeruste luchtverdedigingsbatterijen. Elke batterij gaat beschikken over één peloton Medium Range Air Defense (MRAD) en twee pelotons Short Range Air Defense (SHORAD). Daarnaast komen nog eens vier MRAD-pelotons die zelfstandig of samen met de batterijen kunnen worden ingezet.