Elisabeth SmitOefeningen

Urban Warfare op Pampus

Inleiding

Op 24 april was Defensie Fotografie Nederland te gast bij de 43 Gemechaniseerde Brigade op Pampus bij een oefening Optreden Verstedelijkt Gebied. Pampus (officieel Fort aan het Pampus) is een forteiland in het deel van het IJmeer dat behoort tot de gemeente Gooise Meren. Het kunstmatig eiland werd in 1887 aangelegd als onderdeel van de Stelling van Amsterdam om de vaargeul Pampus te verdedigen tegen aanvallen vanuit de Zuiderzee.

Nu kan ik van alles zeggen over het praktisch clearen van ruimtes maar bij het verwerken van de gemaakte foto’s rees bij mij de vraag: Waarom is het optreden in verstedelijkt gebied belangrijk en waarom op Pampus oefenen?

Om verschillende situaties te oefenen kan defensie gebruik maken van diverse oefenlocaties, zoals het oefendorp Marnewaard. De Marnewaard is bekend terrein begreep ik van de eenheid. Oefenen op een onbekend terrein is erg nuttig en kan nieuwe inzichten geven. De gangen en kelders in het fort bieden daar een mooie gelegenheid voor.

Om het waarom even in een groter geheel te bekijken een aantal conclusies van de recentelijke oorlog in Ukraine die hebben laten zien hoe belangrijk de controle over steden is, en dus het belang van optreden in verstedelijkt gebied (OVG); denk aan de gevechten in steden zoals Kiev, Mariupol, Kherson en Bahkmut.

Deze gevechten bieden een waardevol inzicht. Wat de gevechten hebben laten zien is dat geen twee “veld”slagen hetzelfde zijn. Door te zoeken naar elementen die elk van deze veldslagen gemeen hebben, ondanks de verschillende contexten waarin ze plaatsvonden, kunnen we fundamentele lessen over stedelijke oorlogsvoering verhelderen.

Vier specifieke lessen springen eruit. De meeste zijn niet nieuw. Ze zijn eerder getoond in voorbije oorlogen, maar te vaak genegeerd of vergeten. Onze defensie kan leren van de huidige oorlog in Oekraïne om klaar te zijn wanneer er in de toekomst misschien ooit es een gevechtssituatie in onze verstedelijkte gebieden zich aandient.

Les 1. In een Oorlog zijn steden belangrijk, zelfs de steden zonder strategische waarde.

De Russische oorlog in Oekraïne toont aan dat steden vaak strategische, operationele en tactische doelstellingen zijn in grote landoorlogen. Sinds het begin van deze oorlog zijn stedelijke gebieden de brandpunten geweest, plaatsen waar veel van de meest intense gevechten hebben plaatsgevonden. (Kiev, Mariupol of Kherson, eeder in de oorlog: Severodonetsk, Lysychansk) Geen van beide partijen is erin geslaagd stedelijke gebieden te vermijden of te omzeilen omdat ze tactisch, operationeel en soms strategisch belangrijk zijn.

Duidelijk is dat een stad als Kiev belangrijk is qua politiek en geschiedenis. Kherson is een operationeel en strategisch belangrijke stad. De stad heeft een belangrijke haven aan de Zwarte Zee en een toegangspoort tot de Krim. Controle over deze provinciehoofdstad betekent controle over het zuiden van Oekraïne.

Toch lijken niet alle steden strategisch of operationeel significant; soms is er niet veel tactische waarde vanuit een strikt militair perspectief. Steden als Severodonetsk en Bakhmut, waar de gevechten nog steeds voortduren, vertegenwoordigen op zichzelf weinig militaire waarde. Het beheersen ervan biedt geen van beide partijen een duidelijk militair voordeel. Maar de strijd om beide was – en in het geval van Bakhmut blijft – buitengewoon intens.

Waarom vechten de landen dan zo hard voor ogenschijnlijk onbeduidend terrein? Reden is omdat ze symbolisch belangrijk zijn en hun controle bijgevolg politieke waarde heeft. Oekraïne wil niet dat grote steden in vijandige handen vallen. Evenzo wil Rusland deze steden innemen om vooruitgang te tonen in een oorlog die niet zo goed verloopt. Een oorlog is inherent politiek en dus worden deze ogenschijnlijk onbelangrijke stukjes terrein tactisch en operationeel belangrijk en nog een reden waarom gevechten in stedelijke gebieden niet kunnen worden vermeden.

Les 2. De fundamentele taak van stedelijke oorlogsvoering is niet opruimen.

Elke ruiming van een kamer of gang is belangrijk op micro niveau maar dit is niet het uiteindelijke taak in het grote geheel. De vele stadsgevechten in Oekraïne laten zien dat de fundamentele taak van oorlogsvoering met hoge intensiteit tegen een gelijkaardige vijand in dicht bevolkt stedelijk terrein niet het opruimen is – niet het opruimen van kamers, het niet opruimen van gebouwen en het niet opruimen van steden.

De meer cruciale taken in gevechten zijn het in het nadeel brengen van de verdediger of aanvaller door middel van vuur en manoeuvre: een verborgen of ingebedde vijand vinden, repareren en vernietigen; het vasthouden of veroveren van belangrijke stedelijke terreinkenmerken zoals sterke punten, het oversteken van bruggen en rivieren, straten en hoge grond; of, zoals het geval was voor de Oekraïense strijdkrachten in Kherson, de tegenstander in zo’n onhoudbare positie te plaatsen dat ze gedwongen werden de stad te ontvluchten zonder zelfs maar te proberen haar te verdedigen.

De essentiële taak van moderne stedelijke oorlogsvoering is het vermogen om wapens te combineren – vuren (raket, artillerie en mortieren), bepantsering, infanterie, ingenieurs, luchtaanval- en verkenningsplatforms, evenals cyber-, ruimte- en andere capaciteiten – op een nauwkeurig tijd en locatie om belangrijke taken uit te voeren, zoals het identificeren en vernietigen van vijandelijk personeel of hun kritieke capaciteiten om stedelijk terrein vast te houden of aan te vallen.

3. In steden moeten legers in staat zijn om te verdedigen en aan te vallen – en snel tussen beide te schakelen.

Steden niet worden omzeild. Als zodanig moet de ene partij verdedigen en de andere aanvallen. Maar oorlogen en veldslagen zijn vloeiend, dus legers moeten in staat zijn om beide te doen en naadloos en snel te schakelen tussen aanval en verdediging. In de eerste dagen van de oorlog verdedigden de Oekraïners grotendeels en vielen de Russen aan. Maar zelfs op de allereerste dag van de oorlog voerde Oekraïne ten minste één tegenaanval uit waartegen de Russen zich slecht verdedigden: de slag om Hostomel Airport. Het is maar één voorbeeld dat laat zien hoe legers in staat moeten zijn om niet alleen te verdedigen en aan te vallen op stedelijk terrein, maar ook sneller tussen beide te schakelen dan de tegenstander. Dit alles valt of staat bij een goed getraind leger dat weet hoe te schakelen tussen defensieve en offensieve oorlogsvoering. In een stedelijk gebied is in dit geval de OVG een heel belangrijk stukje vakmanschap. Een voorbeeld dat het Modern War Institute West Point noemt maakt dit duidelijk:

Bij de slag om Mariupol hielden slechts een paar duizend Oekraïense verdedigers de stad, die voor de oorlog vijfhonderdduizend inwoners telde, gedurende meer dan tachtig dagen vast tegen een Russische strijdmacht die vijf tot acht keer zo groot was. De Oekraïners varieerden hun verdediging en hoe ze het complexe, dichte stedelijke terrein gebruikten om de grotere strijdmacht af te weren. Ze maakten zeer effectief gebruik van de zwaar beklede, industriële gebouwen van de stad en het ondergrondse netwerk. De tactische strijd om Mariupol had belangrijke operationele gevolgen: door stand te houden zolang ze standhielden, voorkwamen Oekraïense verdedigers dat tot veertigduizend Russische troepen vochten op andere fronten waar ze mogelijk het tij van de oorlog hadden gekeerd.

4. Een leger dat geen gecombineerde wapenmanoeuvre kan uitvoeren, zal lijden.

Stedelijke oorlogsvoering is de ultieme test van gecombineerde wapenmanoeuvres. De kant die vuur, bepantsering, infanterie, ingenieurs en intelligentie beter kan integreren, heeft een voordeel. De geschiedenis van stedelijke oorlogsvoering bewijst consequent dat dit een fundamentele realiteit is. Gedurende twaalf maanden oorlog zijn de Oekraïense strijdkrachten gewoon beter geweest in het uitvoeren van gecombineerde wapenmanoeuvres dan hun Russische tegenhangers.

De oorlog in Oekraïne wordt uitgevochten door twee heel verschillende legers die heel verschillende strategieën gebruiken. Nadat het zich in 2016 had verplicht tot een ingrijpende hervorming, ging het leger van Oekraïne op een heel andere manier de oorlog in dan Rusland. Het Oekraïense leger beschikte over de doctrine, het leiderschap, de training, de cultuur en het moreel die nodig waren om gecombineerde wapenmanoeuvres effectief op grote schaal toe te passen. Hoewel gecombineerde wapenmanoeuvres belangrijk zijn voor elke omgeving, is het vooral belangrijk in steden.

Het Russische leger lijkt slecht geleid, slecht opgeleid, slecht gemotiveerd te zijn, en zelfs onvoldoende wapens te hebben. Het likt erop dat de Russische strijdkrachten niet in staat te zijn complexe manoeuvres op het slagveld uit te voeren. Bij gebrek aan het vermogen om gecombineerde wapenmanoeuvres effectief toe te passen, is de primaire methode van Rusland om steden aan te vallen, het benutten van het enige voordeel: massa.

In een aantal steden was de aanpak van Rusland ruw: Voer grote artilleriebeschietingen uit en gooi duizenden soldaten de stad in om een ​​veel kleinere Oekraïense strijdmacht te verjagen. In de effectieve uitkomsten brachten deze successen hoge kosten met zich mee, waardoor Rusland gedwongen werd mankracht vast te leggen, grote aantallen slachtoffers te accepteren en enorme hoeveelheden munitie uit te geven voor slechts minimale of tijdelijke terreinwinst van ogenschijnlijk weinig militaire waarde. Het Russische leger heeft een enorme omvang maar waarschijnlijk zou Rusland meer succes hebben wanneer het effectieve gecombineerde wapenmanoeuvres zou toepassen in de steden van Oekraïne.

Nawoord

Er zal ongetwijfeld veel meer te vertellen zijn over OVG met andere invalshoeken en andere conclusies. Nu terug naar ons kleine Nederland. Oekraïne is een enorm uitgestrekt land, vele malen groter dan Nederland. En toch is het juist het kleine percentage van Oekraïens grondgebied dat door steden wordt bestreken wat het verloop van de oorlog de afgelopen tijd onevenredig heeft gekenmerkt. Voor lessen over de toekomst van oorlogsvoering is dit een trend van groot belang. Wat de  oorlog in Oekraïne heeft opgeleverd is dat hete verloop moet worden geanalyseerd wat uiteindelijk informatie moet verschaffen  over de manieren waarop onze defensie en de defensie in NATO verband stedelijke oorlogsvoering bedenkt, plant en voorbereidt, en voert. Zo wordt ineens een relatief kleine oefening van een klein deel van de 43 Mechanische Brigade een heel belangrijk onderdeel van een groter geheel. En een voor Nederland heel belangrijke techniek gezien ons dicht bevolkte land voornamelijk bestaat uit stedelijk gebied.

Met dank aan de 43 gemechaniseerde brigade en het communicatie team.

Bron: Modern War Institute at West Point