Elisabeth SmitNieuws

Market Garden met het oog op de toekomst

De meeste mensen weten wel dat de Ginkelse Heide de plaats is waar een enorm aantal parachutisten geland zijn in september 1944 als onderdeel van de Operatie Market Garden.

Wat minder bekend is dat in de aanloop naar de luchtlandingen de geallieerde bommenwerpers op zondagmorgen 17 september aanvallen uitvoerden boven Ede. Doelen van dit bombardement zijn de Duitse wapenopstellingen bij de kazernes. Het uitschakelen van de luchtverdediging mislukt jammerlijk en de bommen komen terecht op de woonwijk Ede-Zuid, 69 burgers komen hierbij om het leven.
Diezelfde middag arriveert een Schots bataljon op de Ginkelse Heide, in de operatie dropzone Y genoemd, om deze te verdedigen. De volgende dag, op maandag 18 september 1944 zal de 4e Britse Parachute, 1 st British Airbourne Division onder leiding van Brig.-Gen. Hacketts op de hei landen. ’s Nachts voert het Schotse bataljon een hevige strijd met aanwezige Duitse soldate. Het lukt de Schotten om de dropzone vrij te houden. Maar de Duitsers zijn gealarmeerd.

Om 15.00 uur horen de inwoners van Ede zware dreunende geluiden. Plotseling verschijnen vanuit het zuiden 121 Dakota’s boven de Ginkelse Heide. Binnen tien minuten worden er ruim 1900 parachutisten en 400 containers, manden en pakketten afgeworpen. Aan het eind van de avond zijn alle militairen vertrokken richting Arnhem. De gevechten op en rond de Ginkelse Heide kosten de Britten veel slachtoffers, Ongeveer 300 man (15%) wordt gedood of raakt gewond of vermist.

De Ginkelse Heide is tegenwoordig de plaats waar tijdens de jaarlijkse herdenking van de Slag om Arnhem grote aantallen parachutisten springen. Het is een imposant gezicht. Daar staan met mijn camera kan ik me alleen maar voorstellen hoe het in 1944 was. De hei lag er anno 2023 vredig bij. Een mooie oranje paarse zonsopgang met flarden mist over de nog steeds wat paars gelkleurde hei. Het is nog rustig, defensie en particuliere standjes zijn nog aan het opbouwen, een paar militairen van de Pathfinders zijn met hun quads spullen klaar aan het zetten in e ochtendmist. De eerste mensen druppelen binnen. Market Garden wordt in dit deel van Nederlands groots herdacht. Niet alleen op de hei, in alle omringende dorpen hangen vlaggen bij de huizen, overal is het WW2 re-enactment en er zijn verschillende herdenkingen, onder andere in Oosterbeek, Son en Breugel en Arnhem.

Ondanks de massaliteit van deze herdenking trekt het mij elk jaar. “Onze generatie is er mee opgegroeid”, sprak 1 van de re-enactors. Er zijn wel dingen veranderd. We hadden het even over de grootste verandering. Dat zijn toch wel de Duitse para’s die ook al een aantal jaren springen. De Amerikanen en Britten zijn trots om op de Ginkelse hei te mogen springen. Holy ground vinden de Amerikaanse para’s. Een van de sprekers vertelde tijdens de herdenking dat zijn jongens nog steeds de battle cry gebruiken : “For Arnhem”

Maar wat nu met de Duitse militairen? Net zoals vele mensen van mijn leeftijd vond ik dit eerst een vreemd gezicht. De veteranen die ik er jaren geleden over sprak brachten een antwoord. “They were also just boys that did their duty and followed orders.” “Would we do it again, hell yes, should we have grudges, hell no.” En ze hebben gelijk, times have changed.

Nu hebben we een oorlog op onze Europese grenzen. Wanneer ik de foto’s verwerk zie ik alleen maar trotse gezichten, ook van de Duitse militairen. Zij voelen zich ook vereerd om hier te springen, en niet alleen om de buitenlandse wings te halen. Laten we van onze geschiedenis leren en niet vergeten dat er geen winnaars of verliezers in een oorlog zijn. Volgens mij moeten we de nadruk leggen op hoe ver we gekomen zijn. Kijk eens naar de samenwerking op NATO en Europees niveau. Kijk eens naar de belangstelling om toch geschiedenis te herdenken en er van te leren. Kijk eens naar de herdenkingen, die ondanks dat er maar heel weinig tweede wereld oorlog veteranen nog in leven zijn, dat er toch nog massaal wordt stilgestaan bij dit deel van onze geschiedenis. Niet alleen stilstaan bij de militairen die hun leven gaven maar ook stilstaan bij de bewoners uit Ede die het leven lieten in de luchtaanval.

De ceremonie is intens. Iedereen die wel eens iemand verloren heeft direct of indirect door oorlogsgeweld kijkt met heel andere ogen naar zo n herdenking. Aan de andere kant geeft het kracht dat er zoveel mensen dit delen en bij deze gebeurtenissen stil staan. En dat hebben we nodig in deze tijd. Kracht en wijsheid.