Martin BosNieuws

Nederlandse trots: de nieuwe Multi Mission Radar

Om effectief te kunnen optreden, moet je weten wat er om je heen gebeurt. Radar is sinds de Tweede Wereldoorlog een techniek die daarbij ondersteund. In dit artikel lees je over de vroegere mortieropsporingsradars (MOR) en de feestelijke introductie van de gloednieuwe Thales GM 200 Multi Mission Compact Radar, de MMR.

70 jaar radar bij de Landmacht

Met de komst van de Multi Mission Radar breekt er een nieuw tijdperk aan voor de Koninklijke Landmacht. De schrijver van de Militaire Spectator in 1951 had de voorspellende gave dat “voor radar op het gebied van de mortierbestrijding naast andere meetdiensten een toekomst zou zijn weggelegd en dat de ontwikkeling van dit moderne mortierbestrijdingsmiddel vol belangstelling diende te worden gevolgd.1

1955: AN/MPQ-10A

Vier jaar na de voorspelling in Militaire Spectator was het al zover: de AN/MPQ-10A radar wordt ingevoerd bij de Landmacht. Het was een verbeterde versie van de AN/MPQ-10 waarmee ervaring was opgedaan in de oorlog in Korea.

De AN/MPQ-10A wordt gebruikt voor het opsporen van mortier- en artillerievuur. Bovendien kan hij (beperkt) gebruikt worden voor de vuurleiding van de eigen artillerie. Ook is het mogelijk lichte vliegtuigen te leiden bij het uitvoeren van opdrachten voor het afwerpen van voedsel, munitie, reserveonderdelen e.d., wanneer de weersomstandigheden of de duisternis dit bemoeilijken. Tenslotte kon het toestel worden gebruikt voor het waarnemen van bewegende gronddoelen, zoals voertuigen of personeel, tot een afstand van “7000 yards” (6400 meter).
Een bijzondere toepassing is bij de Artilleriemeetafdeling. Zij gebruiken de radar voor het volgen van weerdienstballonnen die hiervoor een net van zeer dun kopergaas over de ballon krijgen.

1984: AN/TPQ-36

In 1984 neemt de artillerie de Amerikaanse AN/TPQ-36 opsporingsradar in gebruik.2 Vanwege enkele modificaties bij de Landmacht wordt hij aangeduid als KL/TPQ-6098 en soms ook als AN/TPQ-6098. Met dit systeem kan nog beter de afvuurplaats van vijandelijke projectielen worden achterhaald. Het systeem wordt daarom ook de Mortieropsporingsradar (MOR) genoemd. Of Wapen Locatie Radar (WLR). De MOR heeft een radarbereik van 15 kilometer en de computer kan tot 24 kilometer het afvuurpunt berekenen. De radar stond op een 15kN-aanhangwagen M103A1 en de bediening zat in een shelter op een DAF-vrachtauto.

De AN/TPQ-36 is ingedeeld bij de 101 Artilleriemeetafdeling en na 1992 bij de 101 Artillerie Ondersteuningsbatterij (101 Artostbt). In 2001 ging de eenheid over in de 103 Intelligence, Surveillance, Targetacquisation en Reconnaissance bataljon (103 ISTAR).3 Dde meteo werd verdeeld onder de 11 Afdeling Rijdende Artillerie en de 14 Afdeling Veldartillerie. Binnen 103 ISTAR was de 101 Artostbt uitgerust met drie pelotons WLR- en weermeet-capaciteit. In 2011 werd bekend dat 101 Artostbt als gevolg van de bezuinigingen zal worden opgeheven4.

Er zijn zeven of acht AN/TPQ-6098 systemen geweest. In 2022 zijn er minimaal vijf door Nederland aan Oekraïne geleverd5. Eén van deze systemen lijkt door Russisch vuur beschadigd6.

2012: …

Nederland heeft vanaf 2012 geen mortieropsporingsradar meer!7 Is er dan niet eerder nagedacht over de opvolging? Zeker wel. In 2007 zou namelijk al de behoeftestelling voor de opvolging klaar moeten zijn. Ruim op tijd dus. Het liep anders en hoe dat ging kan je verderop nalezen. Eerst een feestje want op 14 en 15 februari 2024, is het zover, de nieuw gekochte radar is er.

14 en 15 februari 2024: De eerste Multi Mission Radar

Op 14 en 15 februari is de ‘Product Readiness and Launch van de Multi Mission Radar van Thales. Het wordt gevierd met een tweedaags evenement. Eerst in de fabriek in Hengelo en een dag later op de Legerplaats bij Oldebroek. Voor het evenement is er een grote internationale groep van militairen naar Nederland gekomen. Kijkend naar de vlaggetjes op de uniformen lijkt het er bijna op dat ieder NAVO-land aanwezig is.

Presentatie bij Thales, Hengelo

Een fabriekshal van Thales is de plek waar het gebeurd. De gasten krijgen van verschillende sprekers een beeld over de ontwikkeling van de MMR en de mogelijkheden van het systeem.

Generaal-majoor Ludy Schmidt opent de presentaties. Hij heeft vandaag een dubbelrol als plaatsvervangend commandant van Commando Materieel en IT (COMMIT) en als voorzitter van het Platform Nederland Radarland. Hij roemt de goede samenwerking tussen COMMIT, de Koninklijke Landmacht en Thales bij de ontwikkeling. En hij vertrouwt op internationaal succes van de meest geavanceerde radar ter wereld.
Drie Thales-medewerkers8 nemen het daarna van hem over. Ze nemen het publiek mee in de ontwikkeling van het systeem dat al in 2011 gestart was. Met belangrijke vraagstukken als het ’temmen’ van de techniek. De radar bleek namelijk zo goed dat alles in de lucht gezien werd zoals vogels en windmolens. De uitdaging bestond daarna in het softwarematig filteren van het radarbeeld. Het internationale succes is ook een moment om bij stil te staan: na Nederland en Noordwegen zijn nu ook Denemarken en Litouwen klant geworden. De laatste spreker is een generaal-majoor bd en hij noemt de uitdagingen van de moderne oorlog en de rol van de (Thales) radar hierin.

Praten over de nieuwe MMR is leuk. Hem zien is nog veel leuker. Onder de muziek “Radar Love” van Golden Earring komt het gevaarte binnengereden en volgt de onthulling.

Het overhandigen van een model van de GM 200 MM/C maakt het af. Proost!

Presentatie Legerplaats bij Oldebroek

Een dag later is het voor de presentatie van de MMR de beurt aan de Legerplaats bij Oldebroek. In een demonstratie krijgen alle aanwezigen (inclusief de fors aanwezige pers) live te zien wat de radar kan in het opsporen van drones en het detecteren van afgevuurde 81mm en 155mm granaten. Het maken van beeld was niet toegestaan maar neem aan: de radar doet het. Een roze boogje toont de vlucht van de granaat door de lucht, twee gekleurde vlekken op het radarbeeld laten precies zien waar de granaten zijn afgeschoten en waar ze gaan neerkomen.
Na de demonstratie is het tijd om foto’s te maken van de nieuwe GM 200 MM/C radar.

Ook voor DGLC

Hierboven staan we voornamelijk stil bij de MMR-radar voor de artillerie. Het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando krijgt ook nieuwe radarsystemen. Drie MMRs zullen de AN/MPQ-64 en de TRML-3D in het komende jaar vervangen.

MMR in film

Onze collega van Dutch Defence Press heeft de presentatie van de GM 200 MM/C in film. Zowel de commandant van het Vuursteuncommando, kolonel Michel Roelen, als de commandant van het Opleidings- en Trainingscentrum GLRV, luitenant-kolonel Roland Roos, geven een toelichting. Kolonel Roelen geeft aan dat er nog negen MMR-systemen worden aangeschaft, opnieuw zes voor de artillerie en drie voor de luchtverdediging.

Lees meer

De MMR-radar heeft ook zijn eigen pagina met meer informatie over zijn unieke capaciteiten. Klik op het plaatje hieronder.

Link naar de nieuwe radarpagina


Verdieping: de weg naar de Multi Mission Radar

Hieronder lees je, als verdieping, het verloop van de aanschaf aan de hand van de jaarlijkse formele rapportages van DMO en (later) COMMIT. Het geeft een indruk van de complexiteit van de materieelprojecten waarin naast inhoud ook met budgetten en data geschoven wordt.

Het begint op tijd

Al tijdens de gebruiksperiode van de AN/TPQ-36 werd onderkend dat het systeem vervangen moest worden. Een nieuw project ‘Vervanging Mortieropsporingsradar (MOR)’ werd hiervoor gestart bij de Defensie Materieel Organisatie. De behoeftestelling zou in 2007 klaar moeten zijn. Het project had een budget tussen de 100 en 200 miljoen euro en zou tussen 2010 en 2013 de nieuwe systemen gaan opleveren9.

Uitstel en bezuinigen

Twee jaar na de eerste opdracht voor de vervanging van de MOR, in 2009, wordt het project veranderd. We lezen10: “Er wordt minder geld geïnvesteerd in het project Mortieropsporingsradar en dit project wordt een jaar uitgesteld”. Dit had alles te maken met de kabinetsmaatregelen en financiële tegenvallers in dat jaar. Tussen 2010 en 2014 moet Defensie € 291 miljoen bezuinigen. Het projectbudget is gehalveerd tot 50 – 100 miljoen en oplevering tussen 2010 en 2015. Ook de behoeftestelling in 2007 was door nader onderzoek niet gehaald en staat nu op 2009.

Omdat in 2009 de eerste grote overzichten van de materieelprojecten11 verschijnen, kunnen we teruglezen hoe er in die tijd gedacht werd over de inzet van de radartechnologie.

Nederland streeft naar een kwalitatief hoogwaardige en volledig inzetbare krijgsmacht die expeditionair en wereldwijd kan opereren. Om effectief en efficiënt te kunnen optreden is een sterke inlichtingenpositie een eerste vereiste. Ervaringen uit recente militaire operaties onderstrepen dat. Inlichtingen zijn essentieel voor een goede situational awareness en meer in het bijzonder ook voor de bestrijding van vijandelijke grondwapens. Tot op heden kan de wapenlocatieradar (WLR) voor een deel in deze behoefte voorzien. Met het einde van de levensduur van de WLR in zijn huidige vorm in 2008. Ontstaat behoefte aan vervangende capaciteit. Omdat in de huidige netwerkomgeving synergie kan worden bereikt door sensoren te koppelen, wordt de vervanging van de WLR integraal benaderd en gerelateerd aan andere sensoren in het driedimensionale gevechtsveld. In de integrale benadering van het project vervanging WLR worden tevens de mogelijkheden van het gebruik van sensoren voor compound beveiliging en ter ondersteuning van het mobiele optreden bezien.

Dit project draagt bij aan het beleid de inlichtingenketen te versterken. Het past binnen het streven om de effectiviteit van de hoofdwapensystemen verder te vergroten en op te treden in netwerken (Network Enabled Capabilities). Tevens past het binnen het streven naar betere bescherming van ingezette eenheden door hun informatiepositie te verbeteren. Het project draagt bij aan de volgende operationele capaciteiten van militair vermogen: gevalideerde inlichtingen, effectieve inzet en veiligheid en bescherming.

Projectkader mortieropsporingsradar 2019

Meer bezuinigen

In 2010 opnieuw een domper. De behoeftestelling is met een jaar vertraagd en de projectduur met een jaar verkort (invoering 2010 – 2014). Om met de herijking binnen Defensie in 2011 opnieuw geraakt te worden. De behoeftestelling staat nu voor 2012 en de invoering op de periode 2014 – 2018.

De bezuiniging van 2012 hakt er pas echt in. Als gevolg van de beleidsbrief is de 101 Artillerie Ondersteunings Batterij opgeheven. Hierdoor wordt “de capaciteit ondergebracht bij het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC). De personele en materiële inbedding is veranderd, wat ertoe heeft geleid dat de A-fase van het project mortieropsporingsradar met een jaar is vertraagd.” Volgens de bronnen die wij hebben, is dit dan ook het jaar dat de AN/TPQ-36 wordt uitgefaseerd (niet 100% zeker), vier jaar na het verwachte einde van de levensduur. Met de overdracht naar DGLC en het vertrek van de AN/TPQ-36 uit de sterkte is er geen radarcapaciteit meer bij de artillerie.

Nieuw inzicht

In 2013 worden Nederlandse militaire eenheden steeds vaker geconfronteerd met aanvallen met Rockets, Artillery and Mortars (RAM). Vooral de geïmproviseerde varianten van deze wapens zijn eenvoudig te verkrijgen, gemakkelijk te bedienen en vormen een significante bedreiging voor Nederlandse eenheden. Ook is er een toenemende dreiging van kleine onbemande vliegtuigen die kunnen worden voorzien van optische middelen of een offensieve lading. Door deze veranderende dreiging heeft opnieuw een aanpassing van de behoefte plaatsgevonden en is de projectnaam aangepast naar ‘C-RAM- en CLASS 1-UAV -detectiecapaciteit‘. In 2014 lijkt er geen voortgang, het grote nieuws komt een jaar later.

Eerste Multi Mission Radar genoemd

2015 laat voor het eerst de Multi Mission Radar zien: “Gestreefd wordt naar de introductie van multi-missiesensoren die naast de dreigingen van RAM en Class 1-UAV ook de dreiging van Air Breathing Threats (vliegtuigen en helikopters) en Cruise Missies [Missiles] aankunnen. De diversiteit aan sensorsystemen binnen het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC) kan hierdoor op termijn worden verminderd.” Als gevolg van financiële herschikking is de planning aangepast en de ondergrens budget verlaagd (invoering 2019 – 2022, ondergrens budget gehalveerd naar 25 miljoen euro). De behoeftestelling (A-brief) is op 21 oktober ingediend en noemt de aanschaf van vijf multi-missie-radarsystemen (MMR-systemen)!12 Het doel is het eerste systeem in 2020 te laten instromen en in 2022 moeten alle systemen inzetbaar zijn. De Nederlandse industrie heeft volgens de rapportage een bijna uitontwikkelde multi-missie-radar beschikbaar.

Kwantitatieve behoefte
Door de invulling van de behoefte beschikken landeenheden over detectiecapaciteit voor RAM-projectielen en Class 1 UAV’s tijdens expeditionaire en nationale inzet. De detectiecapaciteit moet in staat zijn om gelijktijdig, nauwkeurig en gebiedsdekkend meerdere afgevuurde RAM-projectielen en meerdere langzaam vliegende objecten vroegtijdig te kunnen detecteren, categoriseren en identificeren. Daarbij moet het systeem een Class 1 UAV kunnen volgen. Het systeem moet ook het coördinaat van de afvuurlocatie, en het inslagpunt van een RAM-aanval voldoende nauwkeurig kunnen bepalen om tijdig beslissingen over mogelijke beschermings- en tegenmaatregelen te kunnen nemen. Een van die tegenmaatregelen is het leiden van vuur van eigen grondgebonden indirect vurende wapensystemen via de detectiecapaciteit. Een andere tegenmaatregel is het bepalen en volgen van de vluchtbaan van RAM en Class 1 UAV’s om in de toekomst onderscheppen mogelijk te maken.

De detectiecapaciteit moet beschikken over Network Enabled Capabilities (NEC) om binnen een C2-netwerk data te kunnen aanbieden aan het overkoepelende C2-netwerk van Defensie, en een directe link tussen sensor en vurend systeem mogelijk te maken.

Behoeftestelling C-RAM en Class 1-UAVdetectiecapaciteit (A-brief ) d.d. 21-10-2015

In 2016 en 2017 verloopt ogenschijnlijk het project normaal, het overzicht van de materieelprojecten noemt geen afwijkingen.

Het projectbudget wordt in 2018 verhoogd naar 100 – 250 miljoen euro. Vanwege operationele urgentie om de inlichtingenketen te versterken wordt de vervulling van de behoefte versneld. Tevens is de behoefte aan het aantal sensoren verhoogd, hetgeen een verhoging van het project budget tot gevolg heeft.

Negen systemen

Het project heeft volgens de rapportage van 2019 vertraging opgelopen als gevolg van latere levering van het eerste systeem. Dit kwam door een langere ontwikkeltijd en het besluit om de kwalificatie en het testen van het systeem te voltooien voordat het systeem wordt uitgeleverd. Bovendien loopt het project langer door als gevolg van de verhoging van het aantal te leveren systemen. Het eerste geteste en gekwalificeerde systeem wordt naar verwachting in juli 2021 aan Defensie overgedragen. Het aantal systemen is in 2018 verhoogd van zeven naar negen op basis van een herziene operationele behoeftestelling. De levering van het negende en laatste systeem is voorzien in juli 2023. De levertijdstippen zijn gebaseerd op contractuele verplichtingen.

Het project is volgens de rapportage 2020 met één jaar verlengd vanwege uitloop van de integratieactiviteiten en om de initiële opleiding van het toekomstig personeel voor uitlevering plaats te kunnen laten vinden. Ook COVID-19 heeft geleid tot enige vertraging. Het projectbudget is aangepast als gevolg van prijspeil bijstelling. Ook zien we een koppeling met de projecten ‘Initiële Counter-UAS capaciteit‘ en ‘AGBADS‘ (Army Ground Based Air Defence System, de NASAMS).

Internationale belangstelling MMR

Begin 2021 is een contract voor Noorwegen getekend voor 5 MMR radarsystemen, een uitbreiding op het Nederlandse contract. Het projectbudget is aangepast als gevolg van prijspeilbijstelling. De levering van de Nederlandse en Noorse systemen is voorzien van eind 2022 tot eind 2024. De NASAMS is weer als afhankelijkheid van de lijst gehaald.

In 2022 is het projectbudget aangepast als gevolg van de prijspeilbijstelling. Het projecteinde verschuift één jaar naar achteren. Er is een relatie gelegd met het project ‘Vervanging Medium Range Air Defence (interceptiecapaciteit)‘ (vervanging NASAMS en AMRAAM).

Het moment van levering van de Multi Mission Radar komt in 2023 dichterbij en dat zien we ook terug in het Defensie Projecten Overzicht (DPO) van dat jaar. De projectnaam wordt aangepast van ‘C-RAM en CLASS 1-UAV detectiecapaciteit‘ naar ‘Multi Missie Radar‘. De leveringen vinden nog steeds plaats voor het einde van 2025. Binnen dit project is de Multi Mission Radar van Thales Nederland verworven. Er worden negen radarsystemen voor Nederland gekocht en acht systemen
voor Noorwegen. Nederland is voornemens om zeven extra MMR aan te schaffen als gevolg van de Defensienota 2022. De relaties van het project is aangepast naar de projecten ‘Initiële Counter-UAS-capaciteit‘, ‘Raketartillerie‘ en ‘Vervanging MRAD en SHORAD‘.


  1. https://www.militairespectator.nl/sites/default/files/bestanden/uitgaven/1918/1955/1955-0542-01-0148.PDF
    https://www.kvbk.nl/sites/default/files/bestanden/uitgaven/1918/1960/1960-0101-01-0048.PDF ↩︎
  2. Boek Wiel en Rups, Sander Ruys, blz 245 en verder ↩︎
  3. https://www.stichtingargus.nl/bvd/m/101midcie.html ↩︎
  4. https://www.parool.nl/nieuws/afslankingsoperatie-krijgsmacht-begint~b7c38482/ ↩︎
  5. https://open.overheid.nl/documenten/ronl-ffaad66095479cd2c780fa163f347302ef3ab36f/pdf ↩︎
  6. https://www.oryxspioenkop.com/2022/02/attack-on-europe-documenting-ukrainian.html
    https://twitter.com/i/status/1505623206014636035 ↩︎
  7. Er is weinig informatie bekend over de voorgangers van de MMR. Ontdek je daarom een fout of heb je aanvullende informatie, reageer dan alsjeblieft naar [email protected]. Bedankt. ↩︎
  8. De namen van de andere sprekers zijn bewust niet genoemd. ↩︎
  9. Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008 ↩︎
  10. Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2010 ↩︎
  11. Materieelprojectenoverzicht 2009 – 2019, Defensie Projectenoverzicht 2020 – 2023 ↩︎
  12. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27830-161.html ↩︎