Oefenterrein Marnewaard en oefendorp Marnehuizen

In het noorden van Nederland ligt het oefenterrein Marnewaard. Dit terrein is met bos en weiland is grootste oefenterrein van Nederland. Midden op het terrein ligt het oefendorp Marnehuizen waarin het optreden in verstedelijk gebied (OVG) geoefend kan worden. Het oefenterrein grenst aan de Willem Lodewijk van Nassaukazerne.

Snelle gegevens

Adres: Strandweg 21, 9974 SM Zoutkamp (kazerne)
Coördinaten: 53°23’10.8″N 6°15’45.9″O (53.386329, 6.262740)
Soort complex: Oefenterrein en oefendorp
Perceelgrootte: ongeveer 1600 hectare

Locatie

Hieronder zie je de verschillende kaarten en luchtfoto’s van het gehele terrein, het oefendorp en de kazerne¹.

Oefenterrein

Op de onderstaande kaart zie je het gehele oefenterrein. In het Marnebos vinden we de amfibische plaats, de doorwaadbare plaats en de brugslagplaats. Een brugslagplaats ligt er ook midden in het dorp Marnehuizen. In het noorden van het terrein is de 25mm schietbaan met een verbodszone over de Waddenzee. De verzamelgebieden zijn in het Zuidwalbos en het Vlinderslagbos. Helaas, we hebben er (nog) geen foto’s van.

Marnehuizen

Marnehuizen is het oefendorp op het oefenterrein Marnewaard². Het dorp bestaat uit een groot aantal huizen. Verder zijn er allerlei veelvoorkomende voorzieningen in het dorp zoals een supermarkt, benzinepomp en gemeentehuis. Het dorp heeft geen flats of andere hoogbouw.

In de jaren 1980 werden de eerste plannen gemaakt voor de bouw van een ‘ruïnedorp’. De bouw van het oefendorp startte in 1990. Er werden toen 17 huizen gebouwd: kale casco’s zonder opsmuk omringd door een enkel autowrak. In de jaren 1990 groeide bij defensie als gevolg van de Joegoslavische Burgeroorlog de behoefte aan een mogelijkheid om het leger te kunnen trainen in stadsgevechten.

Een uitbreiding werd gepland in 1997, maar door herschikking van prioriteiten binnen de krijgsmacht werd dit uitgesteld. In 1998 werd een weg aangelegd naar het oefendorp en tussen 2001 en 2002 verrezen nog eens ruim 100 panden. De kosten hiervan bedroegen 28 miljoen gulden (13 miljoen euro). Het dorp telt sindsdien 122 objecten waaronder een aantal huizen, een stuk spoorweg met een station, een gemeentehuis, bank, winkels, supermarkt, tankstation en loodsen.

De foto’s hieronder zijn per thema geordend. In het veld staan de objecten redelijk willekeurig.

Woningen en gebouwen

Marnehuizen is een dorp met veel vrijstaande of twee-onder-een-kap woningen. De woningen hebben vaak een eerste verdieping of zolder. Flats ontbreken vanwege de hoogtebeperking. Een aantal woningen zijn opengewerkt.

Op verschillende plekken staan containers.

Binnen, in de huizen

Voor zover we hebben kunnen zien, staan alle huizen leeg. Er kan wel wat klein meubilair aanwezig zijn.

Autowrakken

In het dorp liggen verschillende autowrakken. Wrakken van burgerauto’s maar ook wrakken van afgeschreven militaire voertuigen van bijvoorbeeld de Marechaussee.

Dagelijkse boodschappen

Voor de dagelijke boodschappen kan je terecht bij de bakker, slager, kruidenier en supermarkt.

Begraafplaats

De begraafplaats in dit dorpje heeft de nodige grafzerken en kruizen.

Benzinepomp

Brugslagplaats

Op deze plaats in het dorp kan de stroom doorwaad worden. Of er wordt als oefening een brug gelegd.

Gemeentehuis

Op een verhoging ligt het gemeentehuis.

Hekken

Veldjes en tuinen zijn soms van echte hekken voorzien.

Kerk

Een paar jaar lang stond op het gemeentehuis een kruis en was het de kerk. De foto is uit 2017.

Magazijn

Het magazijn wordt gebruikt voor onder andere de uitgifte van oefenmunitie.

School

Speeltuin

Station

Een stuk rails, een spoorwegovergang en een echt station. In theorie zou je met de train naar Marnehuizen kunnen.

Toiletten

Geen van de huizen is op het riool aangesloten. We vinden daarom in het oefendorp de nodige Dixi’s en andere mobiele toiletten.

Wegen

Er zijn een aantal wegen aangelegd. Verder zijn het veel zandpaden. En als je het dorp verlaat dan staat daar keurig een verkeersbord bij.

O&T pel OVG

Het Opleiding & Training peloton Optreden Verstedelijkt Gebied (O&T pel OVG) verzorgt de opleidingen en trainingen in het oefendorp. Het peloton bestaat uit een commandogroep met daaronder twee OVG-instructiegroepen (Marnehuizen en Oostdorp). Vanaf 2025 komt daar een 3^e O&T-faciliteit bij in Nieuw Milligen (AOCS-terrein, niet op Kamp Nieuw Milligen). Op deze nieuwe locatie worden de trainingsmogelijkheden uitgebreid met het ondergrondse aspect van verstedelijkt gebied. Ook komt er een simulatie-faciliteit waar urban-gerelateerde scenario’s kunnen worden beoefend.

Het O&T peloton OVG is internationaal georiënteerd en heeft zitting in de NATO Urban Working Group. Er zijn intensieve contacten met buitenlandse vakbroeders en deelname aan internationale OVG-cursussen. Naast de reguliere defensieonderdelen faciliteert het O&T peloton OVG ook trainingen voor politie, brandweer, FIOD en speciale eenheden zoals de DSI.

Het OVG-peloton heeft een eigen embleem, Het embleem heeft de vorm van een schild met op de voorgrond een eenheid met aan de horizon een  verstedelijkte gebied. Daarboven staat “URBAN OPERATIONS TRAINING & SKILLS  PLATOON” met de twee locaties.

Het personeel van het peloton is in het terrein goed te herkennen: ze rijden in de Amarok die een OVG-stickers heeft.

MCTC

Veel huizen in het dorp hebben tegenwoordig een sensor van het MCTC-systeem. Met dit systeem kunnen verschillende gevechtssituaties met behulp van lasers en sensoren realistisch gesimuleerd worden. Zie de themapagina voor meer informatie over dit systeem.

Bezoekers en gebruikers

En tot slot wat beelden van de bezoekers aan het oefendorp.

Nassaukazerne

Ontwikkelingen

2025: Ontwikkelingen in Ruimte voor Defensie

De toekomst van oefenterrein Marnewaard staat momenteel volop in de aandacht vanwege het ‘Nationaal Programma Ruimte voor Defensie’³. Dit programma is door het Ministerie van Defensie opgezet om te voorzien in de groeiende behoefte aan ruimte voor trainingen en andere militaire activiteiten in Nederland. De volgende uitbreidingen worden nu bekeken:

• Er is een grote behoefte naar meerdere mogelijkheden om amfibisch te kunnen trainen en oefenen in Nederland. De locaties Maasvlakte II, Marnehuizen, Vliehors en Groote Keeten zijn aangewezen als voorkeurslocaties.
• Defensie heeft de behoefte om naast de vaste schietpunten op schietbaan Marnewaard ook te kunnen schieten vanaf voertuigen die rijden en verschillende vuurposities innemen. Daarnaast heeft Defensie de behoefte om 6 weken per jaar meer te kunnen oefenen, van 14 naar 20 weken per jaar. Dit vraagt geen fysieke uitbreiding van de bestaande schietbaan of verandering van het bestaande onveilig gebied op de Waddenzee.
• De mogelijkheid om op meer plaatsen dan de huidige vier helikopter-operaties uit te kunnen voeren.
• Een kleine uitbreiding van het oefenterrein om vanuit het Nieuwe Robbengat amfibische landingen te kunnen doen.

2026: 102 Constructiecompagnie verandert

Het oefenterrein in de Marnewaard ondergaat als het aan 102 Constructiecompagnie ligt de komende jaren een flinke verandering. De oefenende eenheden, die zo langzamerhand vrijwel elke vierkante meter van het gebied in hun geheugen hebben staan, kunnen de komende tijd voor flinke verrassingen komen te staan. Niet alleen hebben de genisten in korte tijd een kilometer spoor aangelegd op het terrein, ook zijn in het oefendorp diverse huizen aangepakt.
De commandant van 102 Constructiecompagnie verwacht regelmatig terug te keren in het noordelijkst gelegen oefenterrein. 

Meer informatie

De reportages van DefensieFotografie vanaf Marnehuizen:

---

1. Kaarten en luchtfoto’s: https://www.topotijdreis.nl/ / https://www.kadaster.nl/ ↩︎
2. Marnehuizen – Wikipedia ↩︎
3. Ontwerp Nationaal Programma Ruimte voor Defensie | Publicatie | Defensie.nl en bijlagen ↩︎

Laatste aanpassing: 23 januari 2026