80 jaar geleden: Operation Cleanser
Op 17 april 1945 werd Voorthuizen bevrijd door de Canadezen. Tachtig jaar later herdenkt het dorp deze historische gebeurtenis met een groots evenement. Opdat wij dit nooit vergeten.
Via de foto’s krijg je een indruk van het evenement. In de kaders lees je meer over de Operation Cleanser van 1945.
Imposante binnenkomst
Wie het terrein betreedt, kon het niet missen: een Sherman Firefly stond pontificaal opgesteld en heet de bezoekers welkom. De Firefly werd in 1944 en 1945 gebouwd omdat de normale Shermans niet opgewassen waren tegen de Duitse Tiger I tank. Er werd een krachtiger 17-ponder in de toren geplaatst en ook werd de bepantsering iets verbeterd.
Naast historisch materieel toonde ook de huidige landmacht zich. Een Tropco met een Manticore. En een Scania WLS met met een mobiele veldkeuken (de High Mobility Container Kitchen als onderdeel van de MSK). Verleden en heden komen samen.
Operation Cleanser 1945 – deel 1/3: de race begint
De tanks van de 8e Princess Louise’s (New Brunswick) Hussars staan gereed in Arnhem. Het is 15 april 1945, vroeg in de ochtend. Voor hen ligt een uitgestrekt landschap vol Duitse stellingen, mijnen en wanhopige soldaten. Maar ook de sleutel tot de bevrijding van Nederland: de race naar het IJsselmeer.
Generaal-majoor Hoffmeister heeft zijn bevelen gegeven. De 5e Canadese Pantserdivisie krijgt precies vier dagen om door te stoten naar de kust. Daarmee snijden ze de Duitse troepen af die voor de 1e Divisie uit vluchten vanuit Apeldoorn. Een simpel plan met een complexe uitvoering.
“Er zijn geen zware Duitse tanks meer,” luidt de inlichtingenbriefing. Na jaren vechten in de krappe straatjes van Italië kunnen de Canadese tankregimenten eindelijk laten zien waar ze toe in staat zijn op open terrein. Maar de Duitsers hebben iets anders achtergelaten: duizenden mijnen en een netwerk van antitankstellingen.
Om half zeven begint de aanval. De British Columbia Dragoons banen zich letterlijk een weg door dicht bos naar Terlet, waarbij hun tanks bomen omverrijden om door de Duitse wegversperringen te komen. Links rijden de Hussars naar Deelen, waar ze het Duitse regimentscommando verrassen. De vijandelijke commandant bekent later volledig overrompeld te zijn.
Binnen enkele uren vallen de eerste doelen. Tweehonderd Duitse krijgsgevangenen worden gemaakt, tientallen antitankgeschutstellingen uitgeschakeld. Maar de prijs is hoog: Duitse Panzerfausts en 88mm-kanonnen vernietigen meerdere Sherman-tanks.
Grote tentoonstelling
Op het terrein van de Oranjevereniging staan tenten, voertuigen en zelfs een nagebouwd veldhospitaal.
Re-enactors in uniform brengen de oorlogsjaren opnieuw tot leven. Bezoekers kunnen er rondlopen, praten met ‘soldaten’ en ervaren hoe het de legers zich toen had ingericht.
Operation Cleanser 1945 – deel 2/3: doorbraak en wanhoop
De tweede dag brengt nieuwe uitdagingen. De Canadezen stoten door naar Barneveld en Voorthuizen, steeds dichter bij de cruciale weg tussen Apeldoorn en Amersfoort. Die weg moet worden afgesneden om te voorkomen dat de Duitse troepen ontsnappen.
Dan gebeurt iets onverwachts. In de nacht van 16 op 17 april vallen ongeveer 800 Duitse soldaten het Canadese divisiecommando aan in Otterloo. Het is een wanhoopspoging om door de vijandelijke linies te breken. Kanonnen vuren terwijl Duitse troepen het dorp binnendringen.
Bij dageraad slaan de Canadezen terug met hun beruchte vlammenwerpertanks. De zogeheten Wasps breken de Duitse weerstand. Het nachtelijke gevecht kost de Duitsers driehonderd man.
Tussen de gevechten door ervaren de Hussars de grimmige realiteit van bezet Nederland. Uitgehongerde burgers komen tevoorschijn uit kelders en schuilplaatsen. Jaren van onderdrukking hebben hun sporen nagelaten. Maar er zijn ook collaborateurs, Nederlandse SS’ers die tot het einde voor de Duitsers blijven vechten.
Duits kampement
De ‘militairen’ van de werkgroep Die Volksgrenadiere spelen aan de rand van het dorp hun eigen rol. Met een Sonderkraftfahrzeug 251 en loopgraven bootsen ze een Duitse stelling na.
Schijngevecht (mock battle)
De geallieerde opmars is in volle gang. De Duitsers proberen ze tegen te houden. Tijdens het schijngevecht (mock battle in het Engels) zijn de knallen van de munitie goed te horen.
De Duitsers gaan in de loopgraaf. De sfeer is gemoedelijk en er wordt wat gepraat met de boeren uit de omgeving. Wat ze niet weten, is dat onder hun ogen hun voertuig van een bom voorzien wordt.
Een lichte eenheid valt aan. De aanval wordt met succes afgeslagen.
Tijd voor het zware werk. Een M2 halftrack bestookt de Duitsers met zijn zware machinegeweer. Andere militairen gaan vurend voorwaarts. De gewonden worden opgehaald.
En dan is het ineens stil. Overgave. Dit gevecht is gewonnen.
Operation Cleanser 1945 – deel 3/3: overwinning aan het water
De vierde dag breekt aan. De Hussars staan voor Putten, hun laatste hindernis voor het IJsselmeer. Een Duitse hinderlaag in de nacht heeft hun opmars vertraagd, maar nu is het moment gekomen voor de definitieve doorbraak.
De aanval begint bij dageraad. Gedemoraliseerde Duitse soldaten bieden nog slechts sporadische weerstand. Om 10:35 bereiken de eerste Canadese verkenners de oever van het IJsselmeer bij Putten. Andere eenheden bezetten Harderwijk.
Vier dagen na de start van Operation Cleanser is de missie voltooid. De Duitse 25e Leger zit gevangen tussen het IJsselmeer en de oprukkende geallieerde troepen. Duizenden vijandelijke soldaten worden krijgsgevangen gemaakt.
Voor Nederland betekent deze doorbraak het begin van het einde. Een geallieerde bevoorradingsroute door Arnhem kan worden geopend. De hongerwinter loopt ten einde.
De race naar het IJsselmeer is gewonnen door de Canadezen.
