Martin BosOefeningen

Oefening Steadfast Defender 24 van dag tot dag (deel 1

Met de NAVO-oefening Steadfast Defender 2024 wordt er voor het eerst sinds jaren in Europa weer geoefend met een grootschalige internationale inzet. Het doel is het beoefenen van een reactie op een aanval op een NAVO-lidstaat, wat artikel 5 van het Noord-Atlantisch verdrag in werking stelt. De oefening betreft een reeks (multi)nationale oefeningen waar de 31 NAVO-lidstaten en Zweden aan deelnemen met ongeveer 90.000 militairen. De oefening loopt globaal van februari 2024 tot en met mei 2024.

Op deze pagina geven we alle informatie over de oefening. Deze pagina wordt regelmatig aangevuld met nieuwe informatie.
Wil je de oefening zelf volgen? De hashtag op social is: #SteadfastDefender24 of #STDE24.

Het artikel begint met het laatste nieuws, van nieuw naar oud. Daarna volgt informatie over de deeloefeningen en de huidige dreigingen.
De informatie op deze pagina is met OSINT (Open Source Intelligence) tot stand gekomen. Hierdoor zijn fouten mogelijk. Er is een voorkeur voor Nederlands nieuws.

Nieuws over Steadfast Defender 24

19 maart 2024: Nederland vertrekt uit Oirschot

Kop STDE deel 2
Artikel Steadfast Defender deel 2

Op de Generaal Majoor de Ruyter van Steveninckkazerne is tegen de verzamelde pers verteld wat Nederland gaat doen in Steadfast Defender 24.
Zie ook onze eigen reportage over de plannen en de inzichten.

17 maart 2024: STDE deel 1 is klaar

Officieel zijn alle oefeningen uit het eerste deel van Steadfast Defender 2024 klaar. Op 8 april start de nieuwe reeks van oefeningen. En vertrekt ‘onze’ 42 Battle Group naar het oosten.

15 maart 2024: Nederlandse militair gewond

Een militair van de Koninklijke Landmacht is vrijdagnacht gewond geraakt tijdens de oefening Allied Spirit op het militaire terrein Hohenfels in de Duitse deelstaat Beieren. Hij is aangereden door een militair voertuig. De man was aanspreekbaar en is overgebracht naar het universitair ziekenhuis in Regensburg.  Daar is hij inmiddels uit ontslagen en maakt het naar omstandigheden goed. De familie van de man is geïnformeerd. De Koninklijke Marechaussee doet onderzoek.

Veel foto’s komen via de Twitter van de Poolse strijdkrachten:

14 maart 2024: Nederlandse inzet

Nederland heeft zijn komende inzet voor Steadfast Defender 24 bekend gemaakt.

  • Grand Quadriga, 9 en 10 april, Nederland en Duitsland
    Wegverplaatsing 13 Lichte Brigade, OOCL en DGLC
    Bruglegging over de IJssel
  • Saber Strike, 11 – 15 april, Nederland, Duitsland en Polen
    43 Gemechaniseerde Brigade beoefent snelle verplaatsing naar Polen (16 Fenneks, 70 militairen)
  • Grand Quadriga, 15 – 23 april, Duitsland
    13 Lichte Brigade oefent tactisch optreden (4.000 militairen)
  • Swift Response, 5 – 24 mei, Hongarije en Roemenië
    11 Luchtmobiele Brigade oefent airborne optreden
  • Grand Quadriga, 10 – 13 mei, Duitsland, Polen en Litouwen
    13 Lichte Brigade en OOCL verplaatsen naar Litouwen
  • Grand Quadriga, 15 – 23 mei, Litouwen
    13 Lichte Brigade oefent tactisch optreden.
  • DOSCO (Defensie Ondersteuningscommando) draagt gedurende de gehele periode zorg voor de verplaatsingen en geneeskundige capaciteit
  • Marechaussee voert de politietaken en de verkeerstechnische ondersteuning uit.

In de Nederlandse definitie maakt Allied Spirit geen deel uit van Steadfast Defender 24. Dit in tegenstelling tot de Bundeswehr.

Het verwachte verloop:

  • De uitvoering is in handen van de 42 Battle Group, een samengestelde eenheid met verschillende landmacht-capaciteiten. De kern is een gevechtseenheid. Het geheel verplaatst zich begin april eerst naar Duitsland, waar de moedereenheid een ‘confrontatie’ met een gelijkwaardige tegenstander heeft. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor logistieke randvoorwaarden, zoals bevoorrading, herstel van materieel en de geneeskundige keten. Op weg naar de oosterburen moet de eenheid wel eerst op tactische wijze bij Olst de IJssel oversteken. Een uitdaging voor ondersteunende capaciteiten, zoals de genie en luchtdoelverdedigers.
  • Na het ‘gevecht’ in Duitsland vervolgt 42 Battle Group de reis. Via het Poolse Warschau gaat het konvooi met onder meer pantserhouwitsers door de Suwalki-corridor naar Litouwen. Hier volgt een tweede oefening.
  • Eind mei gaan personeel en materieel via de lucht en over zee terug naar Nederland.

12 maart 2024

Een 28-jarige Nederlandse officier van de landmacht is vanmiddag tijdens Allied Spirit overleden. Dat gebeurde nadat hij ernstig gewond raakte tijdens een oefening met een CV90 infanteriegevechtsvoertuig op het militaire terrein Hohenfels in Beieren (Duitsland). Een 24-jarige militair raakte licht gewond.

De zwaargewonde eerste luitenant is ter plekke nog gereanimeerd. Beide slachtoffers zijn vervolgens naar een ziekenhuis gebracht. Daar bezweek de officier aan zijn verwondingen. De twee militairen zijn afkomstig van 43 Gemechaniseerde Brigade uit Havelte.

11 maart 2024: Zorgen Belarus en Neerlands trots

Even kijken aan de ‘andere kant’. In Wit-Rusland (Belarus) begint men met controle van de gevechts- en mobilisatiegereedheid bij de strijdkrachten1: “In de huidige verslechterde militair-politieke situatie besteden de strijdkrachten grote aandacht aan het handhaven van een hoog niveau van gevechts- en mobilisatiegereedheid. Dit is vooral kenmerkend voor de huidige tijd, waarin grootschalige oefeningen van multinationale NAVO-troepen worden uitgevoerd nabij onze grenzen, zowel in heel Europa als nabij onze grenzen. Dit omvat de Dragoon-oefening met speciale operatietroepen op het grondgebied van Polen, de Steadfast Defender-oefening, die een hele reeks oefeningen combineert en een van de grootste is in termen van de omvang van de betrokken strijdkrachten en middelen (tot 90.000 mensen ).

En een Nederlands bericht2: Na amfibische landingen [in Nordic Response] hebben de militairen inmiddels een deel van het eiland Kvaloya in Noorwegen ingenomen. Ze namen het afgelopen weekend in en rond de plaats Hammerfest op tegen een compagnie reservisten van de Noorse ‘Home Guard’. De Nederlanders en Duitsers voerden vrijdagavond -en nacht al heimelijke amfibische landingen uit op een strandje ten noordoosten van Hammerfest.
Eenmaal aan land stuitten ze op verschillende verdedigingswerken en hinderlagen van de Noorse oefenvijand. Na iets langer dan een half etmaal vechten, namen onder anderen mariniers van het 21e Raiding Squadron van 2nd Marine Combat Group het plaatselijke vliegveld in.

Op het oefenterrein Hohenfels is 44th Mechanized Infantry Battle Group (44 pantserinfanteriebataljon) druk bezig met Allied Spirit (foto’s DVIDS Spc. Donovon Lynch en Spc. Micah Wilson).

9 maart 2024: Duitse onderzeeër gezonken

Tijdens de oefening Nordic Response is een Duitse onderzeeboot gezonken. Niet echt maar als onderdeel van de oefening. De onderzeeër had het Itiliaanse vliegdekschip Giuseppe Garibaldi aangevallen en een torpedo-treffer gescoord. De onderzeeër werd daarna door het Franse fregat Normandie opgespoord en tot zinken gebracht3.

Vanaf de vliegbasis Mildenhall in Groot-Brittannie vliegen KC-135 tankvliegtuigen om in Nordic Response onder andere de Finse F-18 gevechtsvliegtuigen bij te tanken.

Op de Noorse vliegbasis Rygge zijn een tweetal E-3 AWACS-vliegtuigen aangekomen4 om mee te doen aan Nordic Response. “De strategische rol van de NAVO Airborne Early Warning and Control Force kan niet genoeg worden benadrukt. We kunnen dit laten zien in een grootschalig scenario dat meerdere domeinen omvat, zoals Exercise Nordic Response 24, en daarmee onze vastberaden ambitie tonen om het luchtruim te domineren en het Bondgenootschap te verdedigen”, aldus Air Commodore Andrew Turk, hoofd van de NAVO Airborne Early Warning and Control Force.

Vier buitenlanders zijn in het Noorse Bjervik gearresteerd omdat ze met drones in de buurt van een militaire oefening vlogen5. De drones zijn in beslag genomen. De politie wil op basis van de achtergronden van het onderzoek per wil nu niet zeggen welke nationaliteit de gearresteerden hebben. Morgen, 10 maart, is er een grote amfibische landing bij Baddern op ongeveer 50 kilometer van de plaats waar de buitenlandse dronepiloten werden aangehouden.

8 maart 2024

In Nederland is er een nieuwe commandant van de Landstrijdkrachten. Luitenant-generaal Jan Swillens heeft ranggenoot Martin Wijnen opgevolgd. In de verschillende toespraken kwam duidelijk naar voren dat we ons in een ander tijdperk bevinden. Zie ook de reportage.

7 maart 2024: WHAT-IF: “op een slechte dag…”

Met de oefening Steadfast Defender 24 geeft de NAVO “een duidelijke demonstratie van onze eenheid, kracht en vastberadenheid om elkaar, onze waarden en de op regels gebaseerde internationale orde te beschermen. Aldus generaal Christopher G. Cavoli toen hij op 18 januari de oefening aankondigde (scroll gerust nog even naar beneden). De NAVO denkt na over de gevolgen dan de oorlog in Oekraïne en de nieuwe dreiging aan de oostgrens.

Marnix Felius

In dit dagverslag van 7 maart 2024 geen nieuws over STDE24. We zetten we je graag aan het denken. Want ‘wat als’…. Overste Marnix Felius is Hoofd Planintegratie Directie Training & Operaties Staf Commando Landstrijdkrachten. Op zijn LinkedIn-pagina deelt hij soms militaire vraagstukken die uitnodigen om mee te denken. Zoals deze, die hieronder staat.

WHAT-IF: “op een slechte dag…”

Stel, Rusland heeft een compleet legerkorps achter de hand gehouden, bestaande uit 4 volledig uitgeruste zware divisies met tanks en pantserinfanterie, meerdere artilleriebrigades, een overkill aan luchtverdediging enz enz.

Geallieerde inlichtingendiensten zien vanuit het Russische achterland plots enkele grote militaire verplaatsingen richting het westen. Berekeningen zeggen dat de Russische colones over weg en spoor zo‘n 10 dagen nodig hebben om bij de grens met NATO te komen, te formeren, om vervolgens in staat te zijn een offensief in te zetten.

Speel het filmpje in uw hoofd af.

Wat doen de NATO-landen in het oosten op dat moment? Wat besluiten de politieke leiders in West-Europa? Wat doet Amerika? Gaan alle lidstaten mee met een eventueel afgeroepen artikel IV (bedreiging)? En zo ja, wat betekent dat dan?

Zijn Westerse leiders bang voor onnodige escalatie? Is de politiek misschien nog wat besluiteloos? Weten we zeker wat de Russische bedoelingen zijn? En praktisch: Hoeveel tijd hebben West-Europese krijgsmachten nodig om zelf aan de oostgrens te staan? Hoe lang heeft Amerika daarvoor nodig?

Wat doen we als het betreffende Russische legerkorps vanuit de beweging direct de aanval inzet richting het westen en de voorste dunne linies van NATO-troepen doorbreekt? Tegelijkertijd gaat het stroomnet in grote delen van Europa uit na goed voorbereide Russische cyberaanvallen.

Improviseren we na een besluit tot actie een verdediging in oost Duitsland? Gaan we bij succes dan vervolgens de aanval in om veroverde gebieden terug te nemen? Gooit iemand ‘de bom’, en wat betekent dat dan?

Ik denk dat het goed is om te beseffen dat dit een vergezocht scenario lijkt. Maar is het onmogelijk…?

Vele oorlogen startten met een strategische verrassing van jewelste. En probeer daar dan nog maar van terug te komen.

Veel belangrijker nog. Hoe kun je die verrassing voorkomen?

Nou, het helpt door je in ieder geval af en toe niet alleen af te vragen wat waarschijnlijk is, maar wat mogelijk is…

Wees een strateeg. Stap in de schoenen van een tegenstander. Leun niet te veel op veilige aannames die ons goed uitkomen. Think out of the box.

Oh ja, neem als Gedankenanstoß nog even mee dat China op hetzelfde moment een vijandige ‘hereniging’ initieert met Taiwan en Iran en een boel terroristen ook de stoute schoenen aantrekken…

Rampspoed komt nooit alleen.

“There is nothing so likely to produce peace as to be well prepared to meet an enemy.” – George Washington

“The art of war teaches us to rely not on the likelihood of the enemy’s not coming, but on our own readiness to receive him.” – Sun Tzu

Marnix Felius

Denk eens na. Wat betekent dit scenario voor jou? Privé of in je werk? Lees desnoods het artikel nog eens over de presentatie van luitenant-generaal Martin Wijnen afgelopen september over het keerpunt in onze oorlogvoering. Wat is jouw voorbereiding in de mogelijke rampspoed?
Het is in ieder geval goed te weten waar de NAVO-landen en 90.000 militairen met Steadfast Defender voor oefenen. En dat op de dag dat Zweden officieel is toegelaten tot de NAVO6 en we horen dat Zr.Ms. Tromp een bijdrage gaat leveren aan de militaire operatie in de Rode Zee.

6 maart 2024: GPS-verstoringen in Polen

Nu in Polen de oefening Dragon 24 volop draait, valt het op dat door het gehele land GPS-verstoringen gemeld worden. Wie of wat er stoort, is niet bekend. Het is (ook met de Baltische staten) in ieder geval veel meer dan in vorige maanden. De GPS-storingen rond de grote Russische steden zijn wel gebruikelijk.
Hoe zou het dagelijks leven in Nederland ontwricht worden als er op grote schaal het GPS-signaal gestoord wordt? Niet iedereen realiseert zich dat het signaal gemakkelijk gestoord kan worden. De locatie van je mobieltje doet het dan niet meer of ‘denkt’ dat het ergens anders is. Ook de meeste navigatiesystemen stoppen er mee. Binnen Defensie wordt er trouwens vanuit gegaan dat het GPS-systeem standaard gestoord kan (zal) worden. Verschillende systemen zijn daarom voor navigatie GPS-onafhankelijk gemaakt. Al is het met de ouderwetse stafkaarten.

Een mooie foto komt vanuit het hoge noorden van Nordic Response. De Koninklijke Marine is in actie met een paar Britse Wildcats.

5 maart 2024: Oefening Quad 24

Het Duitse Artillerielehrbataillon 345 neemt komende maanden deel aan de oefening Quadriga 2024 als onderdeel van de 10e Pantserdivisie. Om ervoor te zorgen dat de huidige taken goed kunnen worden uitgevoerd en dat de geplande herstructurering in 2025 soepel verloopt, is het belangrijk dat het opleidingsniveau op peil blijft. Daarom wordt van 1 tot en met 6 maart de bataljonsgevechtsoefening Quad 24 uitgevoerd met ongeveer 700 soldaten en 190 voertuigen in Rheinland-Pfalz1. Unieke beelden van de PzH2000 in de dorpen gemaakt door Landmachtspotters.nl:

4 maart 2024

Officieel is Nordic Response pas vandaag echt begonnen. We zijn allemaal benieuwd. Nog ongeveer twee weken loopt Steadfast Defender 24 door. Daarna is er een ‘gevechtspauze’ tot begin april.

SHAPE (Supreme Headquarters Allied Powers Europe) heeft deel drie van de video over de oefening gepubliceerd:

2 maart 2024

Nordic Response lijkt de meest actieve oefening. Bijzonder is de oefening met de CB90 (Stridsbåt 90H) aanvalsboten. Bijzonder omdat Nederland deze week besloot een aantal van deze aan Oekraïne te doneren7. De CB90 is een uitzonderlijk snelle en wendbare boot die op hoge snelheid extreem scherpe bochten kan maken. Dankzij het lichte gewicht, de geringe diepgang en de dubbele waterjets kan hij in ondiepe kustwateren en met snelheden tot 40 knopen (74 km/u) varen.

De Amerikaanse Luchtmacht doet in het hoge Noorden ook mee met verschillende toestellen zoals de KC-135 tanker en de B-1 bommenwerper.


29 februari 2024

13 Lichte Brigade moet nog een ruime maand wachten op hun vertrek voor Quadriga. De 43 Gemechaniseerde brigade is los gegaan met Allied Spirit in Hohenfels.


De oefening Trojan Foodprint is vandaag begonnen en de komende twee weken actief in het zuidoosten van Europa.

Zo snel als hij begon, zo snel is hij ook alweer klaar: Brilliant Jump. De deployment naar Polen is met succes afgerond8. “De oefening Brilliant Jump heeft het hoge niveau van gereedheid van onze NAVO-Bondgenoten aangetoond om zich het Bondgenootschappelijk grondgebied snel in te zetten, te integreren en collectief af te schrikken en te verdedigen. Ik ben er zeker van dat onze Very High Readiness Joint Task Force (VJTF) getraind, bekwaam en in staat is om op elk moment en vanuit elke richting op elke dreiging te reageren”, aldus JFC Brunssum-woordvoerder, kolonel Frank Warda.

26 februari 2024

De oefening Dragon 24 is in Polen begonnen.

Voor Zweden voelt de deelname aan Steadfast Defender vanaf vandaag anders. Alle administratieve procedures zijn nu, twee jaar na de Russische inval in Oekraïne, doorlopen en Hongarije is als laatste land akkoord: Zweden wordt NAVO-lid! De Zweedse premier Ulf Kristersson spreekt over een historische dag. Zweden wordt het 32e NAVO-lid. Demissionair premie Rutte reageert: “Het toetreden van Zweden is van groot belang in deze tijd van oorlog op het Europees continent. Het NAVO-bondgenootschap zal sterker zijn met Zweden aan boord en de beste manier om de veiligheid van Zweden te versterken.” Zweden heeft een goed getraind en modern leger van 24.000 beroepsmilitairen en 32.000 reservisten. Het land heeft in 2018 een vorm van dienstplicht ingevoerd, zodat het leger nog verder kan opschalen in geval van oorlog. 

25 februari 2024

De hoofdmacht van de 13 Lichte Brigade vertrekt op 9 april uit Oirschot9. Bij Olst bouwt de genie een brug. Daar steken ze de IJssel over. Daarna trekken ze Duitsland in voor Grand Quadriga. In Duitsland strijken ze neer op een oude DDR-basis. Daar voegt de brigade zich bij de 10e Duitse divisie, waar ze sinds bijna een jaar mee samenwerken. Er komt nog een Belgische compagnie bij en een Franse brigade. Een kleiner deel van zo’n 800 Oirschotse militairen zet daarna koers naar Litouwen voor de eindoefening. Ze gaan via de Suwalki-corridor, een smal stukje Polen tussen de Russische enclave Kaliningrad en Belarus.

24 februari 2024

De oefening Joint Warrior is vandaag gestart voor de noordkust van Noorwegen.

23 februari 2024

In Steenwijk is een groep voertuigen van 11 Luchtmobiele Brigade met de trein vertrokken. Het is niet duidelijk voor welke oefening dit is.

Zr.Ms. Johan de Witt en Zr.Ms. Karel Doorman zijn aangekomen in de haven van Tromso in het noorden van Noorwegen (Nordic Response).

Brilliant Jump komt op krachten. 300 Spaanse militairen en 65 voertuigen arriveerden in Szczecin10, waarvan het merendeel afkomstig was van de 10e Brigade “Guzman El Bueno”, gevestigd in Córdoba, en het 21e Logistieke Regiment, gevestigd in Sevilla. “De snelle inzet van onze militaire middelen vanaf thuisstations in Spanje helemaal tot aan het noorden van het continent toont de bereidheid van onze strijdkrachten aan om de NAVO-Bondgenoten op korte termijn overal op het geallieerde grondgebied te ondersteunen in tijden van crisis”, aldus de Spaanse luitenant-kolonel. Daniel Diaz Simón. “Oefening Brilliant Jump is een uitstekende gelegenheid om onze capaciteiten te integreren in een live oefening met onze bondgenoten”, voegde Simón eraan toe.

Na de oefening Brilliant Jump, die eindigt op 28 februari 2024, zal het Spaanse contingent verder naar het oosten reizen naar Polen om deel te nemen aan oefening Dragon 24, een andere oefening van Steadfast Defender. Dragon 24 is een door Polen gerunde oefening die is ontworpen om land-, lucht- en maritieme strijdkrachten uit acht landen te trainen in snelle mobiliteit, grote voorwaartse inzet en interoperabiliteit tussen multinationale strijdkrachten.

Het 1e Tankbataljon van Polen neemt deel aan oefening Brilliant Jump 202411. 200 militairen en 50 voertuigen, waaronder Leopard 2A5 gevechtstanks, zullen deelnemen aan zeer intensieve manoeuvres in ruige beboste en moerassige omstandigheden. Ook hier zullen de eenheden na de oefening doorreizen naar Dragon 24.

SHAPE heeft zijn tweede film uitgebracht over de oefening met als titel: ‘We have arrived’.

22 februari 2024 2024: SNMG1 is er ook klaar voor

In Steenwijk is een grote groep voertuigen op de trein vertrokken voor Allied Spirit.

De Standing Nato Maritime Group One (SNMG 1) bezoekt bezocht de haven van Hampshire in Zuid Engeland en gaat daarna door naar Nordic Response. De groep bestaat op dit moment uit vijf oorlogsschepen: het Spaanse vlaggenschip ESPS Almirante Juan de Borbon, BNS Louis Marie (België), FS Normandie (Frankrijk), FGS Bonn (Duitsland) en ESPS Cantabria (Spanje).

Onze Duitse collega’s van Military Database hebben het Britse transport in het noorden van Duitsland op film gezet. De Very High Readiness Joint Task Force Speerhead Battle Group gaat in het kader van Brilliant Jump van Emden richting Polen.

21 februari 2024: Bevelsuitgifte Nederland

Gisteren is bij het Territoriaal Operatiecentrum van Staf CLAS de bevelsuitgifte gehouden voor de alarmering van de grote oefening Grand Quadriga. Deze oefening gaat behoorlijk wat eenheden van de landmacht tot en met juni bezighouden met als hoogtepunt een roadmove naar Litouwen. De bevelsuitgifte aan de vertegenwoordigers van 13 Lichte Brigade, Operationeel Ondersteuningscommando Land (Operational Support Command) en Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando vond plaats bij het TOC omdat dit centrum gedurende de oefening de rol van het hogere niveau zal spelen.

20 februari 2024: Allied Spirit vertrekt

In de loop van deze week vertrekken de troepen naar de oefening Allied Spirit. Via de weg gaan 1000 voertuigen en via het spoor 400 naar Hohenfels en Grafenwöhr. Het materieel van het 44ste vertrekt eind deze week voor deze oefening via het spoor uit Havelte.

19 februari 2024: Vertrek uit Den Helder

De marineschepen Zr.Ms. Johan de Witt en Zr.Ms. Karel Doorman zijn vandaag vertrokken naar het noorden van Noorwegen. Ze oefenen onder meer amfibische operaties in Nordic Response. Daarbij worden eenheden van het Korps Mariniers aan land gebracht door het transportschip Zr.Ms. Johan de Witt. Het schip Zr.Ms. Karel Doorman zorgt voor logistieke ondersteuning.  

17 februari 2024: Ook Havelte doet mee

De militairen uit Havelte doen mee aan twee oefeningen van Steadfast Defender12. Het gaat als eerste om Allied Spirit, waar de 44 Pantserinfanteriebataljon Johan Willem Friso met enige honderden militairen vanaf eind februari tot en met maart aan bijdraagt. De oefening is waarschijnlijk op het Duits/Amerikaanse oefenterreinen Hohenfels en Grafenwöhr.
De tweede oefening is Cerberus Strike. Daaraan doen tientallen militairen van de 43 Brigadeverkenningseskadron mee. Deze verkenners gaan voor de troepen uit om het gebied in kaart te brengen en doen dit in april.

In de Duitse haven van Emden is het nu druk. De Duitse Gebirgsjäger vertrekken naar Nordic Response. De Britse schepen zijn er aangekomen en hun materieel rijdt over de weg richting Polen.

De Italiaanse carrier Giuseppe Garibaldi is aangekomen in Portsmouth voor een korte stop en latere deelname aan Nordic Response.

15 februari 2024: Nederlandse schepen

De marineschepen Zr.Ms. Johan de Witt en Zr.Ms. Karel Doorman vertrekken aanstaande maandag naar Noord-Noorwegen voor deelname aan Nordic Response Hiervoor voegen zo’n 750 Nederlandse militairen zich bij 20.000 militairen uit 14 landen. Ze trainen in Noorwegen onder meer het vanaf zee aan land brengen van eenheden van het Korps Mariniers, de zogenaamde amfibische operaties.
De Nederlandse bijdrage voor Nordic Response valt onder aansturing van de Maritime Battle Staff van The Netherlands Maritime Forces. Dit is een uitzendbare staf die maritieme operaties aanstuurt vanaf zee. Onder dat commando vallen nu ook Britse en Duitse militairen.

De Eddystone is aangekomen in de Duitse havenstad Emden en wordt ontladen.

De Britten hebben een mooie infographic gemaakt13 over hun deelname:

13 februari 2024: Volop verplaatsingen

Nederlandse Mariniers van 2nd Marine Combat Group zijn terug in Noorwegen voor de Joint Arctic Training (JAT). Na de JAT gaan marinierseenheden aan boord van marineschepen voor amfibische operaties tijdens Nordic Response 24.

Een contingent van meer dan 100 personen van de Amerikaanse 2nd Fleet en Expeditionary Strike Group (ESG) 2 is naar het Noorse Bodø14. Men zal daar de commandopost van de Commander Task Force North (CTF-N) inrichten voor de ondersteuning van Steadfast Defender 2024.

De USS Gunston Hall is vertrokken uit de haven van Portsmouth en zal de komende dagen samen met de Italiaanse San Giorgio in de omgeving amfibische operaties oefenen. De Canadese HMCS Charlottetown vaart nu in het Engels Kanaal om zich bij hen te voegen.

Britse Archer schiet
Britse Archer gereed in Zweden
Foto: SHAPE

In Zweden is het Britse leger gecertificeerd op de Archer, een mobiel 155mm artillerievoertuig.

De Britse 7 Light Mechanised Brigade, The Desert Rats, zijn vertrokken naar Polen15. 1.500 Militairen en 600 voertuigen zijn onderweg voor de oefeningen Brilliant Jump 24 en Dragon 24. De gepantserde Foxhound en Jackal voertuigen worden samen met vrachtwagens, Land Rovers en ondersteunende voertuigen geladen aan boord van Ro-Ro-vrachtschepen Anvil Point en Eddystone, in het Military Sea Mounting Center in Marchwood (Zuid Engeland). De reis gaat naar Duitsland (Emden16) en van daar naar Drawsko Pomorksie. De eenheid maakt deel uit van de NATO Very High Readiness Joint Task Force (VJTF).

12 februari 2024: Deense deelname

Met 26 uur vertraging is de HMS Prince of Wales vertrokken uit de haven van Portsmouth.

De oefening Brilliant Jump 24 begint. In deze oefeningen wordt de NAVO snelle reactiemacht (NRF) richting Polen gedirigeerd. De oefening is tot 28 februari.

De Deense deelname is bekend gemaakt17. In totaal doen 1.200 militairen mee. Daarnaast levert het land Host Nation Support (HNS).
In het eerste deel van Steadfast Defender zullen de Deense strijdkrachten deel uitmaken van Joint Warrior 24, de door Groot-Brittannië geleide maritieme oefening in de wateren ten westen van Noorwegen. Ook doet men mee aan de door Noorwegen geleide oefening Nordic Response 24, die plaatsvindt in de wateren ten westen van Noorwegen en in de extreme kou van de Arctische gebieden van de Scandinavische landen.

11 februari 2024: HMS Prince of Wales vertrekt (misschien), speech Trump verbaast

Een week later dan gepland, vertrekt (misschien) het Britse vliegdekschip voor de oefening Steadfast Defender. Oorspronkelijk zou de HMS Queen Elizabeth aan de oefening deelnemen maar die bleek daags voor vertrek defect. Rond 12:15 uur (LT) zou het schip vertrekken maar het is nu uitgesteld “onder voorbehoud van geschikte getijden- en weersomstandigheden”.

De oefening STDE24 gaat over NAVO-verbondenheid rond artikel 5. De Amerikaanse presidentskandidaat Donald Trump haalt echter in een toespraak deze basis van de NAVO onderuit18. Wat hem betreft, mag Rusland “doen wat het maar wil” met NAVO-landen die minder dan de afgesproken 2 procent van het bruto binnenlands product uitgeven aan defensie. Het Witte Huis onder President Biden noemt de uitspraken “verwerpelijk en losgeslagen”. Ook internationaal wordt met verbazing en verontrusting op de uitspraken gereageerd. Voor sommigen is dit echter het signaal dat Europese landen, waaronder Nederland, ermee moeten stoppen om er de budgettaire kantjes vanaf te lopen rond hun defensie-inspanningen.

Artikel 5 van het Noord-Atlantisch Verdrag, Washington D.C., 4 april 194919
De partijen komen overeen dat een gewapende aanval tegen een of meer van hen in Europa of Noord-Amerika als een aanval tegen hen allen zal worden beschouwd; zij komen bijgevolg overeen dat, indien zulk een gewapende aanval plaatsvindt, ieder van hen de aldus aangevallen partij of partijen zal bijstaan, in de uitoefening van het recht tot individuele of collectieve zelfverdediging erkend in Artikel 51 van het Handvest van de Verenigde Naties, door terstond, individueel en in samenwerking met de andere partijen, op te treden op de wijze die zij nodig oordeelt met inbegrip van het gebruik van gewapend geweld om de veiligheid van het Noord-Atlantisch gebied te herstellen en te handhaven.

9 februari 2024: NATO Force Model

Sectoren NAVO
Sectoren NAVO-troepen tijdens Koude Oorlog
Bron: Wikipedia20

De directeur Training en Operaties van het CLAS brigadegeneraal Maurice Timmermans noemt in de Telegraaf de veranderende manier van oorlog voeren waar Nederland zich op moet voorbereiden21. Hij noemt het NATO New Force Model (NFM)22. Met dit plan (waarvoor 2024 een overgangsjaar is) wordt de gereedheid en alarmering van de NAVO-troepen op een hoger plan getild en worden inzetgebieden bepaald. De generaal noemt een Nederlandse voorkeur voor Litouwen. Eigenlijk ook zoals binnenkort in STDE24 geoefend gaat worden. Het verdelen van de NAVO-oostgrens in vaste sectoren is niet nieuw. Midden in de Koude Oorlog was er een soortgelijke verdeling maar dan tegen de grens met Oost Duitsland. Nederland verdedigde de Noord Duitse laagvlakte.

8 februari 2024: USS Gunston Hall en promofilm KM

De USS Gunston Hall (LSD-44) is gisteren (8 februari) na een reis van 2 weken aangekomen in de Britse haven van Portsmouth. Verder is er de laatste dagen geen echt nieuws over STDE24. Op zich ook logisch omdat er nog veel in de voorbereiding zit, zeker in onze regio. Er is wel een mooie video van de Koninklijke Marine uitgekomen: “Zr.Ms. Johan de Witt klaar voor Steadfast Defender”.

6 februari 2024: meer schepen

Uit de haven van Portsmouth (Groot-Brittannië) zijn een viertal patrouilleschepen van de Archer-klasse vertrokken23 voor Nordic Response naar Tromsø (Noorwegen). Het gaat om de HMS Blazer, Biter, Exploit en Trumpeter. Hun route is via tussenstops in Ramsgate (vandaag) en daarna gaat de reis via Nederland, Duitsland en Denemarken.
“Voorbij zijn de dagen dat we uitsluitend opleidingen ondersteunden. Er is een duidelijke intentie om terug te keren naar onze roots en opnieuw experts te worden in oorlogsvoering met kleine boten. Het Coastal Forces Squadron heeft een nieuwe manier van werken: samenwerken vanuit geselecteerde locaties, gericht op kleine taakgroepen en het beoefenen van kustoorlogvoering.”, aldus de commandant van de eenheid, Richard Skelton.

Twee patrouilleschepen van de Italiaanse marine zijn in Montenegro aangekomen24 als voorbereiding op STDE24. Het gaat om de patrouilleboot Comandant Foscari (P 493) van de klasse Comandanti-klasse en de patrouilleboot Cassiopea (P 401) uit de Cassiopea-klasse.

5 februari 2024: Britse Apaches naar Noorwegen

De Royal Air Force is begonnen met het vervoer van AH-64 Apache helikopters naar het noorden van Noorwegen (Bardufoss). Daar leert het personeel omgaan met de arctische omstandigheden. De helikopters blijven daarna in Noorwegen en worden ingezet in Steadfast Defender 24.

4 februari 2024: HMS Queen Elisabeth is stuk

HMS Prince of Wales zal het vliegdekschip HMS Queen Elizabeth vervangen tijdens een NAVO-oefening nadat er een probleem was gevonden aan het vlaggenschip. Bij een routinecontrole werd er een probleem gevonden met stuurboordschroefas van de HMS Queen Elizabeth. De Royal Navy zei dat HMS Prince of Wales “zo snel mogelijk” zal vertrekken25.
Het is niet de eerste keer dat de schepen met schroefas-problemen uit de vaart gaan26. In augustus 2022 had de HMS Prince of Wales hier nog problemen mee. Als reden werd toen genoemd dat de schroefassen van het schip te groot zijn om uit één stuk metaal te worden gemaakt. Dus elke as bestaat uit drie delen, die met elkaar zijn verbonden door middel van askoppelingen. De huidige reden schijnt roestvorming bij de as te zijn27.

2 februari 2024: HMS Queen Elisabeth doet mee

Het Britse vlaggenschip HMS Queen Elizabeth vaart zondag vanuit de haven van Portsmouth uit om de ​​internationale taakgroep op zee te leiden. Het vliegdekschip zal de kern vormen van gecombineerde oefeningen waarbij de NAVO-troepen betrokken zijn, in de aanloop naar Steadfast Defender.

HMS Queen Elizabeth zal leiding geven aan een aanvalsgroep van acht schepen – waarvan vier Britse, waaronder het fregat HMS Somerset en twee Tide-klasse tankers van de Royal Fleet Auxiliary – ondersteund door Amerikaanse, Spaanse en Deense schepen.
Ze vormen een van de machtigste zeestrijdkrachten van de oefening – een geallieerde vloot van veertig schepen, afkomstig uit meer dan twintig landen, zet zich in voor het zeegaande deel van Steadfast Defender, dat in maart voor de Noorse Arctische kust zal plaatsvinden. “Dit zullen ruim veertig intensieve dagen worden voor de compagnie van mijn schip. Er is veel opwinding aan boord en de mensen zijn klaar om te vertrekken”, aldus kapitein Will King, commandant van de HMS Queen Elizabeth28.

De Royal Marines en de Britse Army Commandos zijn ondertussen als voorbereiding op Nordic Defender begonnen in met een koud-weer-oefening. Men doet dit vanaf de Brtise basis Camp Viking in Øverbygd in het noorden van Noorwegen29.

NAVO’s SHAPE publiceert een video over de oefening, de eerste van een reeks, op Youtube. In de video het vertrek van de Amerikaanse USS Gunston Hall en de Canadese HMCS Charlottetown.

1 februari 2024: Canadese Marine vertrekt

De Canadese HMCS Charlottetown verlaat Canada en is op weg over de Atlantische Oceaan om gedurende 7 weken deel te nemen aan de NAVO-oefening Steadfast Defender 202430. Aan boord is een CH-148 Cyclone helikopter, de Canadese versie van de Sikorsky S-92. “Canada’s deelname aan Exercise Steadfast Defender zendt een krachtige boodschap uit over ons vermogen om samen te werken met NAVO-Bondgenoten en onze voortdurende bijdrage aan de verdediging van Europa. Canada blijft standvastig in zijn beloften om onze gedeelde waarden en belangen te verdedigen en een betrouwbare partner te zijn op het gebied van vrede en veiligheid”, aldus The Honourable Bill Blair, de Canadese minister van Nationale Defensie.

31 januari 2024: 13 Lichte Brigade is er klaar voor

Voorafgaand aan de oefening Grand Quadriga 2024 is in Oirschot afgelopen donderdag een zogeheten Rehearsel Of Concept (ROC)-drill uitgevoerd, een soort generale repetitie. Tijdens de bijeenkomst zijn alle fasen van de oefening, alle bijzonderheden en ook mogelijke ‘What-ifs’ de revue gepasseerd.

In totaal waren zo’n 100 militairen van de verschillende eenheden, wapens en dienstvakken van de Koninklijke Landmacht betrokken bij deze ROC-drill waaronder OOCL, DGLC en Matlogco. Onder leiding van hoofd sectie G5, lkol Geerten ter Braak en onder toeziend oog van commandant van 13 Lichte Brigade, brigadegeneraal Gert-Jan Kooij presenteerden commandanten, sectie- en afdelingshoofden en specialisten hun rol terwijl volgtijdelijk de operatie doorlopen werd. Zij deden dat aan hand van een grote kaart waarin ruimte en tijdsfactoren goed inzichtelijk waren.

30 januari 2024: Eerste Duitse troepentransport

De Bundeswehr maakt als eerste een militair transport bekend31. Op 2 en 3 februari gaat men met de Frans-Duitse brigade op weg voor een tocht van 350 kilometer. Vanaf het oefenterrein Oberlausitz gaat men naar oefenterrein van Möckern / Altengrabow). Na de overnachting gaat men naar Sachsen-Anhalt (oefenterrein Colbitz-Letzlinger Heide). Zie het kaartje. Ongeveer 100 voertuigen, waaronder de Boxer, doen aan het transport mee.

Militaire corridor

Duitsland, Nederland en Polen willen dat militaire troepen zich makkelijker in elkaars land kunnen verplaatsen32. Daarvoor ondertekenden bewindspersonen van de 3 landen, waaronder minister Ollongren, vandaag een intentieverklaring voor een zogeheten militaire corridor. Het uitwerken van de corridor gaat over het aanpakken van alles wat militaire verplaatsingen vertraagt. Van infrastructuur, zoals te lage bruggen, tot bureaucratische knelpunten. Om de mobiliteit te vergroten willen de 3 landen onder meer de voorwaarden voor militaire verplaatsingen standaardiseren.
Verder is het de bedoeling regels voor militaire konvooien te minimaliseren. Het trio wil bovendien de logistieke ondersteuning op de corridor ontwikkelen, zoals rustplaatsen en brandstofvoorzieningen. Oplossingen voor het vervoer van extra zwaar en groot militair materieel is eveneens onderwerp van onderzoek.

27 januari 2024: Rusland reageert

Rusland reageert33 via de woordvoerster van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken Maria Zakharova op de komende oefening. Ze benadrukte dat Rusland “geen plannen heeft om NAVO-landen aan te vallen”.

De plannen van de Noord-Atlantische Alliantie om de militaire oefening Steadfast Defender 2024 nabij de Russische grenzen te houden zijn provocerend, verhogen het risico op militaire incidenten en kunnen tot tragische gevolgen voor Europa leiden.

De manoeuvres [van Exercise Steadfast Defender 2024] zijn openlijk provocerend van aard. Gedurende enkele maanden zal een 90.000 man sterke groep strijdkrachten uit 31 NAVO-lidstaten, evenals Zweden, actief opereren nabij de Russische grenzen op het grondgebied van Noorwegen Deze stap is doelbewust gericht op het escaleren van zaken. Het vergroot het risico op militaire incidenten en kan uiteindelijk leiden tot tragische gevolgen voor Europa.

Op deze manier probeert het bondgenootschap zijn bestaan ​​te rechtvaardigen in de ogen van miljoenen Europeanen en Amerikanen, evenals zijn agenda om Rusland in bedwang te houden, de krankzinnige stijging van de militaire uitgaven te rechtvaardigen, en natuurlijk op de een of andere manier de publieke aandacht af te leiden. opinie en aandacht van het publiek vanwege de mislukkingen op het gebied van die zeer hybride oorlog [die de NAVO voert] door de handen van het regime in Kiev tegen ons land.

Ook China laat weten dat ze de oefening Steadfase Defender 24 een gevaarlijke ontwikkeling vinden34. “Deze NAVO-oefening zal de spanningen in Europa verder doen escaleren”, zegt Wang Xianju, een senior research fellow aan de School of Global and Area Studies aan de Renmin Universiteit van China. “Het conflict tussen Rusland en Oekraïne duurt al bijna twee jaar, waarbij de internationale gemeenschap pleit voor vrede. De NAVO gaat echter tegen de stroom in en provoceert en zet Rusland onder druk via grootschalige militaire oefeningen, waardoor er over de hele wereld confrontaties ontstaan.”

25 januari 2024: NAVO-aankondiging met film

Ondertussen worden in Noorwegen de eerste voorraden gebracht. Amerikaanse mariniers van de Arrival Assembly and Operations Group (AAOG) brengen tactische voertuigen naar een verzamelplaats bij Vaernes (Noorwegen) voordat ze worden afgeleverd aan personeel van II Marine Expeditionary Force dat deelneemt aan oefening Nordic Response 24.

Konvooi Steadfast Defender in Noorwegen
Transport Amerikaans materieel voor Nordic Response 24, 25 januari 202435

24 januari 2024: JSEC coördineert

De NAVO Joint Support and Enabling Command (JSEC) coördineert de bewegingen van troepen37 die op doorreis zijn binnen het verantwoordelijkheidsgebied van de Supreme Allied Commander Europe (SACEUR). Men is verantwoordelijk voor het situationeel bewustzijn terwijl de strijdkrachten op weg zijn naar hun geplande eindbestemmingen.

De start van het werk begon met de reis van het doklandingsschip USS Gunston Hall (LSD 44). Het Canadese fregat His Majesty’s Canadian Ship Charlottetown zal binnenkort de Atlantische Oceaan oversteken. 

22 januari 2024: Nederlandse inzet Steadfast Defender

De Nederlandse verschijnt nu ook in de pers.38 Drie Nederlandse gevechtsbrigades van de landmacht oefenen vanaf begin april samen met hun Duitse collega’s op met name het snel verplaatsen van eenheden over grote afstand. Zij verplaatsen zich van Nederland, via Duitsland en Polen, naar Litouwen. Zij nemen zo’n 1000 voertuigen mee, waaronder 175 gepantserde infanteriegevechtsvoertuigen.
Ook het amfibisch transportschip Zr.Ms. Johan de Witt en het logistiek ondersteunings- en bevoorradingsschip Zr.Ms. Karel Doorman komen in actie. De Nederlandse marine draagt 850 militairen bij, onder wie ruim 300 mariniers.

Namens Nederland neemt de 13e Lichte Brigade in ieder geval deel aan de oefening Quadriga. Dit gebeurt onder commando van de 10. Panzerdivision.

18 januari: Aankondiging Steadfast Defender in de media

In veel NAVO-landen komt de oefening in de pers. Met de kop “Verrassing, grote NAVO-oefening!”39 werd duidelijk aangegeven dat sommigen nog van niks wisten.
Het nieuws werd voornamelijk opgepakt doordat admiraal Bauer en de Amerikaanse Christopher Cavoli  de oefening noemden40 na een tweedaags NAVO-overleg in Brussel. Eerdere aankondigingen lijken aan de pers voorbij te zijn gegaan.

We moeten onze plannen ook repeteren en verfijnen door middel van rigoureuze training en oefeningen. In dat opzicht wil ik graag de aftrap aankondigen van Exercise Steadfast Defender 2024, die volgende week begint en loopt tot en met mei.
Oefening Steadfast Defender 2024 wordt de grootste NAVO-oefening in decennia, met deelname van ongeveer 90.000 strijdkrachten van alle 31 bondgenoten en onze goede partner Zweden.

Het Bondgenootschap zal aantonen dat het in staat is het Euro-Atlantische gebied te versterken via een trans-Atlantische troepenbeweging vanuit Noord-Amerika. Deze versterking zal plaatsvinden tijdens een gesimuleerd opkomend conflictscenario tegen een bijna gelijkwaardige tegenstander.
Steadfast Defender 2024 zal een duidelijke demonstratie zijn van onze eenheid, kracht en vastberadenheid om elkaar, onze waarden en de op regels gebaseerde internationale orde te beschermen.

Geallieerd opperbevelhebber Europa, generaal Christopher Cavoli, 18 januari 2024

30 november 2023: Algemene aankondiging Steadfast Defender

Verschillende organisaties waaronder de Duitse Bundeswehr41 kondigen een grote internationale oefening aan: Steadfast Defender (Standvastige Verdediger).

Steadfast Defender 2024 bestaat uit een maritiem oefenonderdeel met het overbrengen van strijdkrachten van Noord-Amerika naar Europa (trans-Atlantische versterking) en een oefening in Europa. “Tot 40.000 soldaten van de landstrijdkrachten van alle NAVO-lidstaten zullen betrokken zijn bij deze oefening in een oefengebied van Noorwegen tot Roemenië”, aldus een woordvoerder van het Duitse ministerie van Defensie.

Deeloefeningen Steadfast Defender 24

De oefening Steadfast Defender 24 bestaat uit ongeveer verschillende deeloefeningen.

De oefening als geheel is ook de eerste echte kans voor de NAVO om aspecten van haar nieuwe defensieplannen, waarover overeenstemming is bereikt tijdens de alliantietop in Vilnius afgelopen juli, te testen. Iedere NAVO-bondgenoot weet precies welk deel van Europa moet worden beschermd. verdedigd, in geval van een aanval op alliantie. Een aanvullende test is om na te gaan hoe goed de Joint Task Force (JTF), die werd opgericht als reactie op de Russische annexatie van de Krim in 2014, werkelijk functioneert.

Van de Navo-website42 is onderstaande tijdlijn overgenomen:


*Dates may be subject to change.

Naast de informatie in de tijdlijn is de onderstaande informatie via andere bronnen teruggevonden.

Deel 1: Deployment

Van 24 januari tot 15 maart 2024: Trans-Atlantische versterkingen. De leiding van dit deel is in handen van de Joint Force Command Norfolk.

Dit is ook de eerste echte kans voor de NAVO om aspecten van haar nieuwe defensieplannen, waarover overeenstemming is bereikt tijdens de alliantietop in Vilnius afgelopen juli, te testen in een document van ongeveer 4.000 pagina’s, waarin elke bondgenoot precies weet welk deel van het land moet worden beschermd. verdedigd in geval van een aanval op Alliance.

Een aanvullende test is om na te gaan hoe goed de Joint Task Force (JTF), die werd opgericht als reactie op de Russische annexatie van de Krim in 2014, werkelijk functioneert.

  • United States and Canadian Task Group Deployment (januari, Norfolk, Atlantische Oceaan)
  • Maritime Command LIVEX (11 – 20 februari, Spanje, Atlantische Oceaan)
  • Joint Warrior (24 februari – 3 maart, Groot-Brittannië)
    Deze tweejaarlijkse ‘live fire’-oefening in het Verenigd Koninkrijk, is dit jaar een onderdeel van Steadfast Defender 2024. Hoewel de nadruk wordt gelegd op maritieme activiteiten, omvat de oefening ook het mogelijk maken en beschermen van lucht- en landmacht. Het overkoepelende doel is het verbeteren van de interoperabiliteit en paraatheid van de NAVO en de geallieerde strijdkrachten. De schietoefeningen worden op de Noordzee ter hoogte van Schotland gehouden43. De oefening omvat meer dan 20.000 man personeel, 30 schepen, 4 onderzeeërs en meerdere vliegtuigen, variërend van maritieme patrouilles en gevechtsvliegtuigen. Deelnemende landen zijn onder meer Canada, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Noorwegen, Spanje, Polen, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten44.
  • Nordic Response 24 (5 – 14 maart, noorden Scandinavië)
    Deze oefening is verbonden met de oefening Steadfast Defender 2024 en is ter land, ter zee en in de lucht. Het doel is om de capaciteiten van de NAVO en de Partnernatie (Zweden) te versterken bij het aanpakken van veiligheidsproblemen in het hoge noorden. De oefening legt de nadruk op het verbeteren van de samenwerking, coördinatie en interoperabiliteit tussen deelnemende landen en heeft tot doel geavanceerde strategische defensieplannen te valideren voor het versterken van Noorwegen en de hoge noordelijke regio, waarbij Frankrijk, Duitsland, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Noorwegen, Finland en Zweden betrokken zijn.

Deel 2: In actie

Van 12 februari tot 31 mei 2024: demonstratie van het militaire vermogen. De leiding is in handen van het Joint Force Command Brunssum.

  • Brilliant Jump (12 – 28 februari, Polen)
    Deployment van de NATO Response Force naar Polen.
  • Dragon 24 (25 februari – 14 maart, Polen)
    Polen leidt een multinationale oefening om zijn land-, lucht- en maritieme bosgebieden te trainen op sleutelgebieden zoals rivieroversteken en verdediging. Het doel van deze Commandopostoefening (CPX) is om het vermogen van Polen aan te tonen om te reageren op verschillende dreigingen, zowel militair als niet-militair, in tijden van conflict en crisis.
  • Northern Griffin (12 februari – 17 maart, Lapland)
    De oefening Northern Griffin 24 is een special forces-oefening in Noord Finland. Waarschijnlijk samen met troepen van de NAVO-landen en hun vliegtuigen45.
  • Trojan Footprint 24 (29 februari – 14 maart, Griekenland, Roemenië, Georgië)
    De special forces uit Albanië, Bulgarije, Frankrijk, Georgië, Griekenland, Italië, Montenegro, Noord-Macedonië, Portugal, Roemenië, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zullen deelnemen aan Oefening Trojan Footprint 24.46
  • Crystal Arrow (4 – 15 maart, Letland)
    Deze jaarlijkse oefening, aansluitend op oefening Steadfast Defender 2024, wordt geleid door de Letse Gemechaniseerde Infanteriebrigade op brigadeniveau. Het heeft tot doel waarschuwingsprocedures te oefenen, de gevechtsgereedheid van de door Canada geleide verbeterde Forward Presence Battlegroup te evalueren en eenheden van de Letse Gemechaniseerde Infanteriebrigade te integreren.
  • Saber Strike 24 (8 – 30 april, Duitsland, Polen, Litouwen. Andere bronnen47 noemen 28 februari – 8 maart en Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen, Polen en Slowakije)
    Grootschalige veldtrainingsoefening onder leiding van USAREUR-AF en aangesloten op oefening Steadfast Defender 24. De focus van de oefening ligt op snelle inzet van strijdkrachten en training bij koud weer in de Baltische staten.
  • Immediate Response 24 (30 maart – 31 mei, Tsjechie, Estland, Finland, Duitsland, Noorwegen, Polen, Zweden)
    Gezamenlijke LIVEX-oefening onder leiding van de VS tussen Partners en Bondgenoten op het gebied van inzet en interoperabiliteit, met deelname van Noorwegen, Finland en Zweden. 
  • Swift Response 24 (5 – 24 mei, Estland, Hongarije, Italië, Moldavië, Noord Macedonië, Polen, Roemenië, Zweden. Andere bronnen noemen 14 mei – 14 juni)
    De door de VS geleide Immediate Response Force zal gezamenlijke luchtlandingsoperaties uitvoeren om de paraatheid te vergroten, de interoperabiliteit met de Bondgenootschappelijke strijdkrachten te bevorderen en bij te dragen aan de NAVO-inspanningen op het gebied van zekerheid en afschrikking. In lijn met USEUCOM’s Noord/Zuid-oefeningscampagne omvat het zowel commandopostoefeningen als veldtrainingsoefeningen. Deelnemers zijn onder meer de VS en Frankrijk, waarbij USEUCOM het initiatief leidt.
  • Brave Warrior (1 – 25 mei, Hongarije)
    Nationale oefening onder leiding van de Hongaarse Enhanced Vigilance Activity Battlegroup, gekoppeld aan Steadfast Defender, met deelname van Hongarije, Kroatië, Italië en de Verenigde Staten. Het heeft tot doel de gevechtsgroep te trainen die multinationale formaties leidt en defensieve operaties plant en uitvoert in het 1e echelon van de Infanteriebrigade. De nadruk van deze oefening ligt op defensieve operaties en NAVO-interoperabiliteit.
  • Spring Storm (12 – 31 mei, Estland)
    Estland is gastheer van een jaarlijkse militaire oefening Spring Storm (Operation Kevadtorm) onder leiding van een infanteriedivisie van de Estse strijdkrachten. Het doel is om te trainen in gezamenlijke defensieve operaties met geallieerde eenheden, waarbij de nadruk ligt op collectieve verdediging binnen een scenario dat onder artikel 5 valt. Tot de deelnemers behoren strijdkrachten uit Estland, Groot-Brittannië, Denemarken, Frankrijk, de VS en Finland. Georgië en Oekraïne zullen observeren. 
  • Grand Quadriga 24 (15 mei – 30 mei, Scandinavië, Polen, Litouwen, Hongarije, Roemenië)

Andere oefeningen

Er zijn een aantal oefeningen die rond Steadfast Defender gehouden worden. Ze maken er echter geen deel van uit (ofschoon soms weer wordt gezegd van wel).

  • Allied Spirit (eind februari – medio maart, waarschijnlijk weer rond Hohenfels en Grafenwöhr)
    Grote jaarlijkse oefening georganiseerd door het 7th Army Training Command. Met deelname van 5500 militairen uit 10 verschillende landen48. Dit jaar ook met 44 Pantserinfanteriebataljon Johan Willem Friso.
  • Dynamic Front 24 (5 – 25 februari, Duitsland, Roemenië, Spanje, Polen en Turkije)
    Ongeveer 1.000 Amerikaanse, geallieerde en partnermilitairen uit meer dan 20 landen zullen deelnemen aan zowel een echte als een gesimuleerde live-fire-oefening, van 5 tot 25 februari 2024. Dynamic Front 24 is een op artillerie-oefening49. Het Amerikaanse 56th Artillery Command zal Dynamic Front 24 leiden. Het vuren gebeurd in Roemenië.
  • Dynamic Manta 24 (26 februari – 8 maart)
    Oefening Dynamic Manta bereidt de bemanningen van NAVO-onderzeeërs voor op het reageren op en aanpassen aan elk type dreiging onder de oppervlakte. Het is de grootste en meest complexe onderzeebootoefening in het Middellandse Zeegebied, waarbij de geallieerde capaciteiten in dit specifieke type oorlogsvoering worden getraind, gedemonstreerd en verfijnd.
    De oefening, gepland door het Allied Maritime Command (MARCOM) van de NAVO, zal plaatsvinden voor de oost- en zuidkust van Sicilië. Zes onderzeeërs zullen op hun beurt jagen en worden opgejaagd, in nauwe coördinatie met lucht- en oppervlaktemiddelen. De onderzeeërs behoren tot de marines van Griekenland, Frankrijk, Italië, Spanje en Turkije, waarbij het NAVO-Onderzeeër Commando (COMSUBNATO) operationele sturing houdt.
    Maritime Patrol Aircraft uit Canada, Duitsland, Griekenland, Turkije, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Maritime Patrol Helicopters (MPH) uit Italië zullen ook deelnemen, ondersteund door de oppervlakteschepen van Standing NATO Maritime Group Two (SNMG2).
  • Agile Defender (11 februari – 30 mei)
    Groot-Brittannië plant een gezamenlijke oefening om te testen hoe snel en effectief het troepen in Europa kan inzetten voor NAVO-verplichtingen tijdens de oefening Steadfast Defender 2024. Het lijkt daarmee een oefening vooraf aan STDE24.
  • Linotyper 24
    Beperkt genoemd in een Duitse krant50 en gemeente-website51 als oefening op de Sennelager Truppenübungsplatz, verder niks over bekend.
  • Northern Viking (31 maart – 29 april, IJsland)
    De gezamenlijke LIVEX-oefening, geleid door US NAVEUR, strijdt om het veiligstellen van zee- en luchtroutes naar Noord-Europa, waarbij oppervlakte-, ondergrondse en luchtoperaties betrokken zijn. Het heeft specifieke verdedigingsdoelen voor IJsland en kan verband houden met andere oefeningen zoals Cold Response, Sabre Strike en Trojan Footprint. Tot de deelnemers behoren NAVO-landen en partners uit Noord- en Noordoost-Europa. 
  • Sea Shield (8 – 21 maart, Zwarte Zee)
    Maritieme live-oefening onder leiding van de Roemeense marine heeft tot doel het teamwerk tussen 16 NAVO-Bondgenoten en Partners te verbeteren. Het doel is om de coördinatie van militaire marineoperaties te versterken en de controle over belangrijke maritieme communicatielijnen te herwinnen. De oefening heeft tot doel de manier te verbeteren waarop deze eenheden effectief samenwerken bij zowel de planning als de uitvoering, waardoor uiteindelijk de collectieve defensie-inspanningen worden versterkt. 
  • Tamber Shield (april, Noorwegen)
    De vier Britse schepen van de Archer-klasse (zie hierboven bij nieuws 6 februari) zullen samen met de Noorse marine en vijf Royal Navy Wildcat-helikopters oefenen52 in de wateren rond Bergen. Het gaat om het ontwikkelen van tactieken voor kleine schepen en om helikopterbemanningen in staat te stellen hun vaardigheden aan te scherpen bij het uitschakelen van dergelijke bedreigingen
  • Solar Eclipse IV (april, Letland)
    Bij deze oefening53 zal de nadruk liggen op tactische veldtrainingen voor gevechtssteunspecialisten, met name op het gebied van indirecte vuursteun. 
  • Thunderstorm (29 april – 9 mei, Litouwen)
    Deze nationale oefening onder leiding van de Litouwse Defensie richt zich op het trainingvermogen om de nationale defensie- en NAVO Artikel 5-operaties samen met de Geallieerden te plannen en uit te voeren ter voorbereiding op het hele spectrum van operaties. Duitsland en Litouwen doen mee.
  • National Guardian (eind april – begin mei, Duitsland)
    Naast Quadriga 2024 zal er in Duitsland ook een oefening zijn voor het Territoriale Commando (Territorialen Führungskommando) van de Bundeswehr. Onder de naam National Guardian zullen binnenlandse veiligheidstroepen uit alle deelstaten worden ingezet in verschillende scenario’s, waaronder het beschermen van kritieke infrastructuur en het beveiligen van geallieerde troepen op doorreis.
  • Mare Aperto I (3 – 24 mei, Italie)
    Italië voert onder leiding van CINCNAV een nationale maritieme oefening uit. De nadruk ligt op het verbeteren van de operationele en gevechtsgereedheid van deelnemende middelen door middel van geavanceerde training. Het scenario omvat complexe situaties, waarbij vooral de nadruk ligt op amfibische en maritieme operaties. Belangrijke trainingsevenementen zijn onder meer onderzeebootbestrijding (ASW), luchtafweer (AAW), elektronische oorlogvoering (EW), zeemanschap, maritieme verbodsoperaties (MIO), amfibische operaties, Naval Gun Fire (NGF) en Close Air Support (CAS).
  • Dacia 24 (5 mei – 22 juni, Roemenië, Zwarte Zee)
    Roemenië, onder leiding van de Roemeense Chef Defensie, organiseert een gezamenlijke oefening waarbij Bulgarije, Duitsland, Portugal en de Republiek Moldavië betrokken zijn. De nadruk ligt op het trainen van nationale strijdkrachten om zich aan te sluiten bij het Roemeense defensieplan en om regionale partners te ondersteunen in een gezamenlijke defensieve operatie. De oefening vergemakkelijkt ook multinationale samenwerking voor collectieve defensie. 
  • Defender Europe 24 (5 april – 30 juni, Noord Europa)
    Deze oefening omvat het inzetten van landstrijdkrachten uit Noord-Amerika naar het verantwoordelijkheidsgebied van USEUCOM en het organiseren van de gezamenlijke opvang, enscenering, voortbeweging en integratie van deze strijdkrachten. De toegewezen strijdkrachten nemen deel aan verschillende gezamenlijke programma’s, opdrachten en eenheidstraining. In de even jaren omvat de oefening een commandopostoefening op divisieniveau en een live-oefening, met een multinationale brigade. Het initiatief om de samenwerking en paraatheid te verbeteren wordt geleid door USEUCOM en omvat deelname van de VS en de NAVO-landen.
  • Baltops (2 – 16 juni, Oostzee)
    Baltops is een multinationale maritieme trainingsoefening onder leiding van USEUCOM, waarbij de VS en de NAVO-landen betrokken zijn. Het doel is om de operationele capaciteit, het vermogen en de interoperabiliteit tussen de strijdkrachten van de VS en de NAVO te vergroten. Daarnaast heeft het tot doel de NAVO te ondersteunen, regionale agressie af te schrikken en strategische relaties te versterken, terwijl de operationele toegang en de mondiale vrijheid van handelen voor de VS behouden blijven. Baltops is zo ongeveer de grootste maritieme oefening die de NAVO in de Oostzee houdt.

Oefening Quadriga 2024

Logo Quadriga

In de planning van Steadfast Defender staat alleen Grand Quadriga als oefening. Voordat deze (als eindoefening) van start gaat, zijn er een drietal andere oefeningen. Deze vallen alle onder de titel Quadriga 24. Tegelijkertijd is Quadriga de grootste oefening in de Duits-Nederlandse samenwerking.
Zie de kaarten54 voor de oefengebieden. Per deeloefening geven we meer details.

Grand North 24

De oefening Grand North 24 maakt deel uit van Quadriga 2024 en is het eerste deel. De oefening loopt van 5 tot en met 14 maart en gaat over de verplaatsing van de troepen naar het hoge noorden van Noorwegen. Deelnemende Duitse troepen55: Division Schnelle Kräfte, Gebirgsjägerbrigade 23.

Grand Center 24

De oefening Grand Center 24 maakt ook deel uit van Quadriga 2024. De oefening loopt van 21 april tot en met 26 mei en gaat over de verplaatsing van de troepen naar Litouwen. Deelnemende troepen: 1. Panzerdivision, Panzergrenadierbrigade 41 [of bedoelt men bataljon], Panzerbrigade 21, Pionierbrückenbataillon 130.

Grand South 24

Met de oefening Grand South gaat de verplaatsing via Hongarije naar Roemenië. Deze oefening loopt van 7 tot en met 24 mei. Deelnemende troepen: Division Schnelle Kräfte, Luftlandebrigade 1.

Grand Quadriga 24

Grand Quadriga is de eindoefening van de reeks oefeningen binnen Quadriga 24. Van 15 tot en met 30 mei is er opnieuw een grote verplaatsing naar Litouwen. Deelnemende troepen: 10. Panzerdivision, Panzerbrigade 12, Deutsch-Französische Brigade, 13. Leichte Brigade.

Brilliant Jump 24

Logo Brilliant Jump

Een van de eerste oefeningen in STDE24 is Brilliant Jump (BRJU-24). Deze oefening is op operationeel en tactisch niveau. Een echte Alert and Deployment oefening (ALERTEX/DEPLOYEX). Het doel is om NAVO-militairen van de Very High Readiness Joint Task Force (VJTF) te laten reageren op een grote crisis.

  • Locatie: Drawsko Pomorksie exercise area.
  • Aantal militairen: ongeveer 3000
  • Aantal voertuigen: ongeveer 700
  • Betrokken landen: Albanië, Spanje, Groot Brittannië, Turkije, Polen

Dragon 24

Logo Dragon 24

Als onderdeel van de Steadfast Defender 2024 zal het Poolse leger56 onder de naam Dragon 2457 (DR-24) een grote oefening houden van 25 februari tot 14 maart 2024. Deze oefening zal voornamelijk bestaan ​​uit militairen van de 11e Cavalerie Divisie (11th Armoured Cavalry Division, 11 Lubuska Dywizja Kawalerii Pancernej) en de 16e Gemechaniseerde Infanterie Divisie (16th Pomeranian Mechanized Division, 16. Pomorska Dywizja Piechoty). Ook doen de Territoriale Defensiemacht (Wojska Obrony Terytorialnej ), de Speciale Eenheden (Wojska Specjalne) en de Poolse Luchtmacht en Marine mee. Namens de NAVO doet de NAVO-responsmacht (Very High Readiness Joint Task Force, VJTF) mee met inzet door de VS, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Spanje. In totaal 20.000 personen.

Het oefenscenario gaat ook uit van nauwe samenwerking met politie, brandweer, overheidsbestuur en lokale overheid. Men is van plan de ervaringen en lessen uit de oorlog in Oekraïne in de praktijk te brengen. Het liet bijvoorbeeld zien hoe belangrijk het is om kritieke infrastructuur58, zoals waterinlaten, te beschermen. 

De oefening is voornamelijk rond het oefenterrein van Drawsko, Orzysz en Nowa Dęba. Sommige delen van de oefening zullen plaatsvinden in de Oostzee.  Er zullen naar verwachting meer dan 3.500 voertuigen worden gebruikt, waaronder 100 rupsvoertuigen en tanks. 

Op het oefenterrein in Bemowo Piskie zullen Poolse Leopards en K2’s , Amerikaanse Abrams en Franse Leclerc-tanks samen het vuur openen. Tijdens een ander deel van de manoeuvres zullen soldaten van verschillende legers samen de Vistula-rivier oversteken.

Nordic Response 24

Logo Nordic Response

Van 3 tot en met 14 maart 2024 zullen duizenden Noorse en NAVO-soldaten samen oefenen ter verdediging van de Scandinavische regio in Nordic Response59. Alle transporten vooraf (van mensen en materieel) zijn tussen 27 februari en 5 maart.

Deze Noorse militaire oefening had met Cold Response een lange geschiedenis en vond om de twee jaar plaats in Noord-Noorwegen. Dankzij de NAVO-uitbreiding met Finland en uiteindelijk Zweden breidt men oefening nu uit naar Nordic Response en valt daarmee niet onder NAVO-regie van Steadfast. Ruim 20.000 militairen nemen deel aan de oefening waarvan 10.000 op het land. Deelnemers komen uit minstens 14 landen.

De oefening zal zich concentreren in Noord-Noorwegen, Zweden en Finland en in de bijbehorende luchtruim- en zeegebieden. Er zal bijzonder veel activiteit op zee zijn, met meer dan 50 onderzeeërs, fregatten, korvetten, vliegdekschepen en diverse amfibische schepen. In de lucht zullen meer dan 100 straaljagers, transportvliegtuigen, maritieme surveillancevliegtuigen en helikopters deelnemen.
Nordic Response is ook nauw geïntegreerd met de door de Britten geleide marine-oefening Joint Warrior. Deze is de week ervoor in de zee tussen Schotland, Noorwegen en IJsland.

Finland doet met 2.500 militairen aan de oefening mee60. Met 350 beroepsmilitairen, 1.060 dienstplichtigen en 1.120 reservisten. Ze gebruiken ongeveer 630 voertuigen variërend van tanks en geschut tot gewone voertuigen. De Finse luchtmacht oefent met 12 F/A-18 Hornet multirole gevechtsvliegtuigen en ongeveer 250 man personeel vanaf Rovaniemi en de Andoya-basis in Noorwegen.
Aan de oefening zullen ongeveer 65 mensen van de Finse Marine deelnemen. Het personeel bestaat uit stafofficieren en soldaten van de Uusimaa-brigade, die werken als onderdeel van de door Italië geleide maritieme gevechtsdivisie. Tot slot doen er 400 logistieke en ondersteunende militairen mee voor onder andere transport en geneeskunde.

Swift Response 24

De omvang van Swift Response 24 is nog grotendeels onbekend. Wel kennen we de inzet in Zweden61, Skillingaryd in Zuid-Zweden is de plaats waar het gebeurd. Ongeveer 800 Amerikaanse soldaten zullen vanuit de lucht worden gedropt en vervolgens met Black Hawk-helikopters naar Kvarn verhuizen om oefeningen met scherpe munitie uit te voeren. Daarnaast zijn er plannen om een ​​Amerikaans houwitserbataljon met 220 soldaten en artilleriestukken vanuit de lucht te droppen voor live schieten op de schietbaan van Skillingaryd. 

Trojan Footprint 24

De oefening Trojan Footprint 24 is volgens de NAVO-opgave van 29 februari tot 14 maart in Griekenland, Roemenië en Georgië. Het Ministerie van Defensie van Noord Macedonie geeft aan dat de oefening van 16 januari tot 16 maart ook in hun land gehouden wordt62. De oefening zal plaatsvinden in het Krivolak-oefengebied en op trainingslocaties en schietbanen bij de garnizoenen van Skopje en Shtip. Met een oppervlakte van 225km2 is het Krivolak-oefengebied een van de grootste in zuidoost Europa.

Spring Storm 2024 (Operation Kevadtorm 2024)

De grootste oefening van het jaar van de Estlandse strijdkrachten, Spring Storm 2024, vindt plaats in de periode van 6 tot en met 21 mei 202463 (volgens SHAPE van 12 tot 31 mei). Zowel eenheden van de strijdkrachten als milities zijn betrokken bij de oefening . Het doel is om reservisten te herinneren aan wat ze van tevoren hebben geleerd, om de samenwerking tussen eenheden te oefenen en om de nieuwe uitrusting en bewapening van de strijdkrachten te introduceren.
Naast Estland doen ook Groot-Brittannië, Denemarken, Frankrijk, de VS en Finland mee in deze oefening. Georgië en Oekraïne zullen observeren. 

Als reactie op dreiging

De primaire aanleiding voor de oefening is de verhoogde dreiging in Europa. In 2014 annexeerde Rusland de Krim en op  24 februari 2022 was de inval in Oekraïne. Onder andere de NAVO-landen geven een uitgebreide steun aan Oekraïne. Tegelijktijdig is er de angst dat de Russische agressie niet stopt na de Oekraïne-oorlog. Zo worden er zelfs nu dreigementen geuit over de Baltische Staten (Estland, Letland en Litouwen) en over de Suwalki-corridor.

Persconferentie en aankondiging Steadfast Defender
Vlnr: gen Cavoli, adm Bauer en gen Badia op de NAVO-persconferentie, 18 januari 2024
Foto: NAVO

In zijn lezing in september 2023 (waar DefensiesieFotografie bij aanwezig was) benadrukte luitenant-generaal Wijnen al dat er sprake is van een nieuw tijdperk. De meldingen van hoge militairen en sommige politici zijn daarna in een stroomversnelling geraakt. Medio januari zegt luitenant-admiraal Rob Bauer tijdens een NAVO-bijeenkomst in Brussel: “De oorlog in Oekraïne kan het lot van de wereld bepalen”64. Volgens de hoogste NAVO-militair in Brussel moeten de NAVO-bondgenoten zich voorbereiden op het onverwachte. “Ik zeg niet dat het morgen misgaat, maar we moeten ons realiseren dat het niet vanzelfsprekend is dat we vrede hebben. En daarom hebben wij de plannen.”65 De admiraal, die herhaaldelijk aan de bel heeft getrokken over de noodzaak voor bondgenoten om hun industriële productiecapaciteit op te voeren, zei verder dat samenlevingen in Europa die gewend zijn geraakt aan vrede ook beter voorbereid moeten zijn. Het is een goed idee als mensen een radio op batterijen en een zaklamp in huis halen. “Het is een simpel ding, maar daar begint het mee.”66 

Ook andere Europese landen maken zich meer en meer zorgen over de toekomst. Daaronder zijn grote Europese landen als Duitsland en Groot-Brittannië maar ook Estland, Letland67 en Litouwen. Deze drie laatste voelen zich al een direct onderwerp van de nieuwe dreiging. Maar ook Polen laat zich niet onbetuigd. Dat land kan voor sommigen dienen als voorbeeld voor het weer op peil brengen van de (in de Koude Oorlog afgebroken) militaire capaciteit.

Geen paniek

Ook de Nederlandse commandant der strijdkrachten Onno Eichelsheim zegt: “defensie moet opschalen”68. Hij wil geen “paniek zaaien” benadrukt Eichelsheim. “Maar je moet er wel vanuit kunnen gaan dat je daadwerkelijk in zo’n conflict terecht kan komen”, zegt hij tegen Nieuwsuur69
Nederland heeft weinig wapenindustrie, en zal veel over de grens moeten kopen om genoeg “voortzettingsvermogen” te hebben, zegt Hoogleraar Oorlogsstudies Frans Osinga. “Als je in een langdurig conflict komt, wil je niet binnen een paar dagen door je munitie heen zijn. Het materieel en personeel dát het Nederlandse leger heeft, is heel goed. Maar het is te weinig.” Om die reden onderzoekt staatssecretaris van Defensie Christophe van der Maat de mogelijkheid om 17-jarigen met een enquête uit te vragen of zij een vrijwillige bijdrage willen leveren aan de krijgsmacht. Bovendien treft Nederland voorbereidingen om grote hoeveelheden munitie aan te schaffen70. Een startsein voor de munitiefabriek van AI Armaments van Gerard Zondervan is er echter nog niet gegeven71.


  1. https://www.mil.by/ru/news/170890/ ↩︎
  2. https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2024/03/11/militairen-trainen-mogelijke-reacties-bij-aanval-op-navo-lidstaat-russen-kijken-mee ↩︎
  3. https://www.breakingnews.ie/world/french-frigate-destroys-german-sub-in-natos-biggest-drills-since-cold-war-1599000.html ↩︎
  4. https://awacs.nato.int/media-center/press-releases/2024/nato-awacs-deploys-to-rygge–participating-in-nordic-response-24 ↩︎
  5. https://www.nrk.no/nordland/fire-personer-pagrepet-for-ulovlig-droneflyging-i-bjerkvik-_-naer-nordic-response-ovelse-1.16797528 ↩︎
  6. https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm ↩︎
  7. https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2024/03/01/nederland-doneert-vaartuigen-aan-oekraine ↩︎
  8. https://shape.nato.int/stde24/newsroom/news-/exercise-brilliant-jump-2024-concludes-in-poland ↩︎
  9. https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4424606/grootste-oefening-in-tijden-zo-gaat-dat-op-de-kazerne-in-oirschot ↩︎
  10. https://shape.nato.int/stde24/newsroom/news-/from-the-south-of-the-alliance–spanish-forces-deploy-to-poland-for-brilliant-jump-2024- ↩︎
  11. https://shape.nato.int/stde24/newsroom/news-/strengthening-interoperability-key-for-polands-1st-tank-battalion-during-brilliant-jump ↩︎
  12. https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/16221682/honderden-drentse-militairen-doen-mee-aan-grootste-navo-oefening-sinds-einde-koude-oorlog ↩︎
  13. https://www.army.mod.uk/deployments/steadfast-defender-24/ ↩︎
  14. https://www.navy.mil/Press-Office/News-Stories/Article/3674862/us-2nd-fleet-forward-deploys-for-steadfast-defender-2024/ ↩︎
  15. https://www.joint-forces.com/exercise-news/71072-british-army-departing-for-steadfast-defender ↩︎
  16. https://shape.nato.int/stde24/newsroom/news-/nato-military-personnel-and-equipment-make-their-way-to-poland-for-exercise-brilliant-jump ↩︎
  17. https://www.forsvaret.dk/en/news/2024/the-danish-defence-participates-in-springs-major-nato-exercise/ ↩︎
  18. https://www.nu.nl/buitenland/6301101/rusland-mag-van-trump-doen-wat-het-wil-in-navo-landen-die-te-weinig-betalen.html ↩︎
  19. https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_17120.htm?selectedLocale=nl ↩︎
  20. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=90625410 ↩︎
  21. https://www.telegraaf.nl/nieuws/1758482904/nederlandse-militair-moet-meteen-loopgraaf-in-bij-russische-dreiging-niet-meer-zomaar-op-vakantie-naar-disney-world ↩︎
  22. https://magazines.defensie.nl/landmacht/2022/07/08_nieuwe-nato-force-model ↩︎
  23. https://www.facebook.com/royalnavy/posts/810956811077725 ↩︎
  24. https://en.vijesti.me/news/politics/692815/Italian-warships-in-Montenegrin-waters-as-part-of-the-largest-NATO-exercise-since-the-Cold-War ↩︎
  25. https://x.com/RoyalNavy/status/1753889301157282215?s=20 ↩︎
  26. https://www.bbc.com/news/uk-england-hampshire-68192756 ↩︎
  27. https://x.com/navalhistorian/status/1754189356573532516?s=20 ↩︎
  28. https://www.royalnavy.mod.uk/news-and-latest-activity/news/2024/february/02/20240202–uk-flagship-deploys-on-historic-nato-mission ↩︎
  29. https://www.gov.uk/government/news/uk-commandos-train-in-arctic-ahead-of-largest-nato-exercise-since-cold-war ↩︎
  30. https://shape.nato.int/stde24/newsroom/news-/canadas-hmcs-charlottetown-transits-the-atlantic-to-participate-in-exercise-steadfast-defender ↩︎
  31. https://www.bundeswehr.de/de/organisation/weitere-bmvg-dienststellen/territoriales-fuehrungskommando-der-bundeswehr/ansprechstellen-fuer-medien/presseinformation ↩︎
  32. https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2024/01/30/duitsland-nederland-en-polen-willen-snel-militairen-en-materieel-kunnen-verplaatsen ↩︎
  33. https://tass.com/politics/1737915 ↩︎
  34. https://www.globaltimes.cn/page/202401/1306126.shtml ↩︎
  35. Photo by Lance Cpl. Christian Alston, DVIDS ↩︎
  36. U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 2nd Class Manvir Gill, DVIDS ↩︎
  37. https://shape.nato.int/stde24/newsroom/news-/natos-joint-support-and-enabling-command-provides-crucial-support-during-exercise-steadfast-defender- ↩︎
  38. https://www.noordhollandsdagblad.nl/cnt/dmf20240122_71285984
    https://www.nu.nl/binnenland/6298761/nederland-doet-met-ruim-vijfduizend-militairen-mee-aan-grote-navo-oefening.html ↩︎
  39. https://augengeradeaus.net/2024/01/ueberraschung-nato-grossuebung/ ↩︎
  40. https://www.nato.int/cps/en/natohq/opinions_221779.htm ↩︎
  41. https://www.bundeswehr.de/de/organisation/heer/aktuelles/heer-und-nato-partner-starten-2024-ein-grossmanoever-5710094 ↩︎
  42. https://www.nato.int/cps/en/natohq/222847.htm ↩︎
  43. https://nats-uk.ead-it.com/cms-nats/export/sites/default/en/Publications/Aeronautical-Information-Circulars-AICs/yellow-aics/EG_Circ_2024_Y_006_en.pdf ↩︎
  44. https://shape.nato.int/stde24/newsroom/news-/ukled-exercise-joint-warrior-231-begins-off-norway ↩︎
  45. https://www.lentoposti.fi/uutiset/northern_griffin_24_harjoitus_tuo_helikopterit_ja_erikoisjoukkojen_sotilaat_eri_puolille_lappia ↩︎
  46. https://sofiaglobe.com/2024/02/29/special-forces-exercise-trojan-footprint-2024-to-begin-with-bulgarian-participation/ ↩︎
  47. https://shape.nato.int/exercises/allied-national-exercises ↩︎
  48. https://www.shz.de/lokales/eutin-ostholstein/artikel/allied-spirit-2024-eutiner-soldaten-starten-zu-nato-gross-uebung-46493498 ↩︎
  49. https://www.europeafrica.army.mil/ArticleViewPressRelease/Article/3664468/press-release-us-nato-allies-and-partners-to-participate-in-exercise-dynamic-fr/ ↩︎
  50. https://www.westfalen-blatt.de/owl/kreis-paderborn/paderborn/nato-manoever-truppenuebungsplatz-senne-soldaten-briten-steadfast-defender-linotyper-2907943 ↩︎
  51. https://www.kreis-paderborn.de/kreis_paderborn/aktuelles/pressemitteilungen/britische-militaeruebung-in-der-senne.php ↩︎
  52. https://www.royalnavy.mod.uk/news-and-latest-activity/news/2024/january/11/20240111-big-mission-for-navys-smallest-ships-as-patrol-boats-prepare-for-four-months-in-norway ↩︎
  53. https://bnnbreaking.com/world/latvia/nato-and-allied-forces-to-conduct-series-of-military-exercises-in-latvia/ ↩︎
  54. https://www.bundeswehr.de/de/organisation/heer/aktuelles/heer-und-nato-partner-starten-2024-ein-grossmanoever-5710094 ↩︎
  55. https://www.24rhein.de/rheinland-nrw/nato-manoever-2024-steadfast-defender-quadriga-nrw-auswirkungen-bundeswehr-autobahn-strassen-orte-zr-92821508.html ↩︎
  56. https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/40562?t=-Steadfast-Defender-2024-czyli-najwieksze-manewry-NATO ↩︎
  57. https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/40862?t=-Dragon-coraz-blizej
    https://www.gov.pl/web/national-defence/dragon-24—the-most-critical-tactical-exam ↩︎
  58. https://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/39055 ↩︎
  59. https://www.forsvaret.no/en/exercises-and-operations/exercises/nr24 ↩︎
  60. https://puolustusvoimat.fi/nr24-harjoitusjoukko ↩︎
  61. https://www.forsvarsmakten.se/en/news/2024/01/the-swedish-armed-forces-participates-in-nato-exercise/ ↩︎
  62. https://english.republika.mk/news/macedonia/trojan-footprint-24-training-and-exercise-are-scheduled-to-occur-in-the-country-between-january-16-and-march-16/ ↩︎
  63. https://mil.ee/kaitsevagi/oppused/eesti-sisesed-oppused/kevadtorm/kevadtorm-2024/ ↩︎
  64. https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10537672/hoogste-navo-militair-rob-bauer-wees-klaar-voor-het-onverwachte-in-oekraine ↩︎
  65. https://www.stripes.com/theaters/europe/2024-01-18/eucom-nato-russia-war-12716615.html ↩︎
  66. https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/5430249/navo-kopstuk-rob-bauer-oorlog-steadfast-defender-rusland ↩︎
  67. https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-01-24/russian-ability-to-sustain-war-was-underestimated-says-general ↩︎
  68. https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2023/11/30/generaal-eichelsheim-roept-op-tot-opschaling-van-productie-binnen-defensie-industrie ↩︎
  69. https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2506018-steeds-luidere-roep-om-groter-leger-overweeg-herinvoering-dienstplicht ↩︎
  70. https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2024/01/25/defensie-wil-snel-meer-munitie-ter-bescherming-van-het-grondgebied ↩︎
  71. https://www.telegraaf.nl/nieuws/801223817/defensie-wil-zo-snel-mogelijk-munitievoorraad-weer-op-peil-brengen ↩︎